Bor madeni ile ilgili detaylı bilgi verir misiniz?

104 gösterim
29 Eylül 2013 kadirkenan sordu
30 Eylül 2013 _Yağmur_ düzenledi

1 cevap

0 oy
29 Eylül 2013 kadirkenan cevapladı
30 Eylül 2013 _Yağmur_ düzenledi
 
En İyi Cevap
Bor Madeni

Bor madeni ilk bakışta beyaz bir kayayı andırıyor. Çok sert ve ısıya dayanıklı. Doğada serbest bir element olarak değil, tuz şeklinde bulunuyor. Ülkemizde bulunan bor’un kalitesi de diğerlerine oranla daha yüksek. Toprağın 40 metre altında bulunan borun işlenmesi de, diğer elementlerle az karıştığı için kolay. Bor, periyodik sistemin üçüncü grubunun başında yer alan bir elementtir. Bu gurubun diğer üyeleri metal olmasına karşın Bor ametal sayılmaktadır.

Ancak, diğer elementlere olan yüksek kimyasal ilgisi nedeniyle doğada serbest halde bulunmayan bor’un meydana getirdiği minerallerin, çok eski tarihlerden beri tanındığı ve kullanıldığı bilinmektedir. En yaygın bor bileşikleri; borik asit ve bor’un sodyum, kalsiyum ve magnezyum ile meydana getirdiği bileşiklerdir.

Boraks

En yaygın bilinen türevi olan “tinkal” olarak da adlandırılırdı, 16. yüzyılda ergitme işlemlerinde kullanılırdı. Yaygın uygulama alanı bulunan borik asit ilk kez 1702’de Homberg tarafından hazırlanmıştır. Ayrıca 1808’de Davy borik asit elektrolizinden amorf bor elde etmiş ve 1856’da Wöhler ve Sainte-Claire Deville tarafından kristalin modifikasyonu tarif edilmiştir.

Bor mineralleri, sanayide sayısız denicek kadar çok çeşitli işlerde kullanılmaktadır. Bor minerallerinden elde edilen boraks ve asit borik; özellikle nükleer alanda, jet ve roket yakıtı, sabun, deterjan, lehim, fotoğrafçılık, tekstil boyaları, cam elyafı ve kağıt sanayinde kullanılmaktadır. Bor mineralleri, dünyanın sayılı bir kaç ülkesinde bulunur. Bunlar içinde yedekleriyle en zengin ülke, türkiye’dir. Ancak üretimin ve ihracatın sınırlı olması nedeniyle bu maden, yurt ekonomisinde önemli bir yer tutmaktadır.

Başlıca bor yatakları; Kütahya, Eskişehir ve Balıkesir’dedir. Bor minerallerini işletmek için Bandırma ve Kırkama tesisler kurulmuştur.

Bor madenlerinin türleri, bor madenleri özellikleri ve kullanım alanları
Bor Nitrür'ün genel özellikleri

Elmastan Sonra En Sert İkinci Malzeme

Yüksek Termal İletkenlik

Düşük Termal Genleşme

İyi Termal Şok Direnci

Yüksek Elektrik Direnci

Mikrodalga Geçirgenliği

Zehirli Değil

Talaşlı İmalata Uygun

Büyük Ölçüde Kimyasal Olarak İnert

Yüksek Yüzey Gerilimi

Bor Nitrür'ün kullanım alanları

Elektronik

İnce film kaplamalar (aşınmaya dayanıklı yüzey üretimi)

Özel abrasivler

Seramik silkon yarı iletken wafer’larda bor dop malzemesi

Nükleer uygulamalar (nötron yakalamada büyük kesit)

Vakum ergitme potaları

CVD potaları

Mikrodevre paketleme

Yüksek hassasiyet contaları,

Mikrodalga Tüpleri

Yatay sürekli dökümde stoper halkaları

Plazma ark yalıtkanları

Yüksek sıcaklık fırınlarında destekleyici iskeletler

900 °C’de sıvı B2O3 içinden NH3 gazı geçirilerek elde edilir.

Bor Karbür'ün kullanım alanları

Serbest partiküllü aşındırıcılar ve polisaj pastaları (çok sert olmasına

rağmen, seramik fazlarla bağlanamadığı için abrasiv taşlar ve kesme

diskleri bor karbürden yapılamaz)

Aşınmaya dayanıklı parçalar (kumlama nozulleri, tel hadde lokmaları,

ekstrüder memeleri, otomatik havanlar, tekstilde iplik yönlendiriciler,

filtreler, bujiler)

B4 C tozu – boraks – potasyumfloroborat karışımları molibden veya çelik yüzeyinde sert ve korozyona dayanıklı tabakalar oluşturur. B4 C tek kristal iğneleri veya B4 C elyafı (mukavemet değerleri 2750 – 3250 N/mm2) reçine ve grafit kompozitleri zırh malzemesidir.

10B izotopunun invers nötron absorpsiyon kapasitesinin yüksek olması nedeniyle nükleer reaktörlerde regülasyon, kontrol ve zırhlama amacıyla kullanılabilen en ucuz malzeme bor karbürdür.

Ferrobor'un kullanım alanları

Çeliklere %0,003 – 0,004 oranında bor katkısı tane inceltir, su alma kabiliyetini arttırır.

Yüksek oranda Mn, Ni, Cr ve Mo’in sağlayabileceği sertleşebilirlik özelliğini sağlar.

Paslanmaz çeliklerde kaynak kabiliyetini, sıcak yırtılma mukavemetini, yorulma mukavemetini yükseltir.

%4’e kadar bor içeren özel çelikler nükleer reaktörlerde regülatör çubuğu olarak kullanılır.

Yüksek kromlu dökme demirlere %0,01 oranında bor katkısı ile hadde merdaneleri üretilir.

Paketleme prensibine dayalı ısıl işlemle çeliklerde yüzey sertleştirme amacıyla yüzeysel borlama yapılır.

Saf bor karbürden haddelenmiş ince levhalar transformatörlerde silisli saç yerine kullanıldığında dönüştürme kayıplarının %75’e yakını ortadan kalkar (bu tür şeritlerin yaklaşık fiyatı 200 USD/kg).

Bor madenlerinin tarihçesi

4000 yıl önce uzak doğuda Tibet’te insanoğlu varlığından haberdardı.

Sümerler ve Etiler tarafından altın ve gümüş işçiliğinde.

Babiller tarafından uzak doğudan getirilerek altın işlemede.

Mısırlılar tarafından mumyalama işlemlerinde.

Romalılar tarafından cam yapımında.

Eski Yunanlılar tarafından temizlikte.

9. yüzyılda Arap doktorlar tarafından ilaç yapımında.

Çinliler tarafından seramik ve cam üretiminde kullanılmıştı.

Avrupa’ya Marco Polo tarafından Tibet’ten getirildi.

Amerika’da ilk kez 18. yüzyılda And Dağlarında bulundu.

Bor madenlerinin üretimi ve genel kullanım alanları

Önceleri ilaç, inşaat,boya,tekstil,deterjan,sabun,ısıya dayanıklı cam, emaye, fiberglas, seramik, elektrik, izolasyon, tarımda kullanılan kimyasal maddelerin üretimi için kullanılmaktaydı. Günümüzde bunlara olarak enerji depolamada, su arıtma işlerinde, atık temizleme işlemlerinde ,otomobillerde hava yastığı ve hidrolik fren imalinde, bilgisayar teknolojisinde, otomotiv ve silah teknolojisinde hafif ve kurşun geçirmez zırh malzemesi olarak, jet ve roket yakıtlarında, atom enerjisi denetim rodlarında, çelik güçlendirmede,ısı ve radyasyondan koruyucu lehavalar,yanmayı geciktirici malzeme ile son derece hafif ve dayanıklı malzemenin imali gibi alanlardada kullanılmasıyla bor minerallerin önemi gün geçtikçe artmaktadır.

Ülkemizde Eti Holding'e ait bir kuruluş olan Etibor A.Ş. ne bağlı Eskişehir Kırka Bor işletmesi, Balıkesir Bigadiç Bor işletmesi, Kütahya Emet Bor işletmesi ve Bursa Kestel Bor işletmesinde bor çıkarılmakta Bandırma Bor ve Asit Fabrikasında işlenmektedir. Bor yeraltında değil açık işletmelerde en çıkarıldığı için elde etme maliyeti diğer madenlere göre daha düşüktür.

İlgili sorular

2 cevap 26 gösterim
1 Mayıs 2012 misafir sordu
1 cevap 45 gösterim
1 cevap 131 gösterim
1 cevap 82 gösterim
Okula Destek'e hoş geldiniz!

Sorun, cevaplayın ve okul eğitiminize destek olan soru-cevap platformumuzu geliştirin.

Teşekkürler!
...