Kültürel ögelerle ilgili fıkra, atasözü, deyim, mani, vb. örnekler verir misiniz?

282 gösterim
20 Ekim 2013 Ayşe Sıla357 sordu
27 Şubat Safi düzenledi
Kültürel ögelerle ilgili fıkra, atasözü, deyim, mani, vb. örnekler verir misiniz?

1 cevap

0 oy
29 Kasım 2014 cenk cevapladı
Maniler yapılarına, konularına ve kullanım alanlarına göre tasnif edilmektedir. Öncelikle yapı açısından manilere göz atalım.

Yapılarına Göre Maniler Düz / Tam Mani

Halk kültüründe yer alan manilerin pek çoğu bu mani tipiyle söylenmiştir. Yedi heceli, birinci, ikinci ve dördüncü mısraları kendi arasında kafiyeli, dört mısralık manilere düz veya tammani denir.

?Ayva külde pişer mi?

Gül yanaktan düşer mi?

Sen orada ben burda,

Bana gülmek düşer mi?? (Elçin 1990a: 42).

Kesik / Cinaslı Mani

Dört veya beş mısradan oluşan cinaslı manilerin ilk dizesinde cinas yapmak için kullanılan bir hazırlık sözü yer alır. Bu yapı, manide ?ayak? görevini üstlenir. Bu ayak, diğer mısralarda bir veya birden fazla anlamda kullanılır. Eski dönemlerde İstanbul semai kahvelerinde, İç, Doğu ve Güney Doğu Anadolu?da söylenen bu manilere ?doldurmalı kesik mani?, ?ayaklı mani? gibi adların yanında Urfa ve Kerkük?te ?hoyrat? veya ?horyat?, Azerbaycan?da ise ?bayatı? denir.

Cinaslı mani söyleme geleneğinin yaygın olduğu yerlerin başında İstanbul gelir. Eski dönemlerin İstanbul?unda cinaslı manileri, doğaçlama olarak söyleyebilenlerin büyük itibar gördüğünü kaynaklar bize bildirmektedir. Bir cinaslı maninin nasıl birden ortaya çıkabileceğini Nevzat Gözaydın nakletmektedir. Olay, Haliç köprüsünde geçer. İstanbul?un ünlü manicilerinden Perişan Halil, mezbahaya bir dana götürmektedir, ancak köprü üzerinde dana bir çocuğa boynuz vurur. Bunu görenler, Halil?in ve danasının etrafında toplanmaya başlarlar. Bu durumdan sıyrılmak isteyen Perişan Halil, hemen elini kulağına atar ve başlar bir mani okumaya:

?Adam aman?

Bu dana

Vurdu dana subyana

Boynuzları budana

Çıktı artık gözümden

Sizin olsun bu dana? (Gözaydın 1989: 9).

Perişan Halil?in okuduğu bu mani, cinaslı bir manidir. ?Bu dana? şeklinde bir sözle başlar. Bu şekilde başlangıç, maninin ilk dizesini ?kesik? yapmıştır. Cinaslı manilerin bir kısmında ilk dize, bu örnekte olduğu gibi, kesik, yani hece sayısı açısından diğer mısralardan farklıdır. Bu şiirleri söyleyenler, daha çok sanat gücünü ve şiir söylemedeki yeteneğini gösterebilmek için böyle bir yapıya başvururlar, Kullanımı kolay bir mani türü olmadığı için de cinaslı maniler, düz maniler kadar yaygın değildir.

Yedekli / Artık Maniler

Bu manilerin mısra sayıları dörtten fazladır. Mısra sayıları arttırılarak oluşturulan bu manilerin cinaslı manilerden ayrılan yönü, kafiyede cinasın bulunmamasıdır.

?Şu dağlar garip dağlar

İçinde garip ağlar

Kimse garip ölmesin

Garip için kim ağlar?

Ağlarsa anam ağlar

Küsûru yalan ağlar.? (Gözaydın 1989: 13)

Konularına Göre Maniler

Maniler hemen her konuda söylenebilen şiirlerdir. Bu yüzden onları konularına göre tasnif etmek oldukça güçtür, ancak bazı denemeler olmuştur. Doğan Kaya?nın yaptığı tasnifte maniler konularına göre şu şekildedir: 1. Sevda Manileri, 2, Şehir Manileri, 3. Cinsel Konulu Maniler, 4. Ramazan Manileri, 5. Millî Hislerle Söylenmiş Maniler, 6. Mektup Manileri, 7. Hayvanlarla İlgili Maniler, 8. Askerlik Manileri, 9. Gelin-Kaynana Manileri, 10. Tatlılarla İlgili Maniler, 11. Öğüt Manileri, 12, Sosyal Konulu Maniler, 13. Felek İçin Söylenmiş Maniler, 14. İsimlerle Kurulu Maniler, 15. Gurbet Manileri, 16. Anne İçin Söylenmiş Maniler, 17. Sünnet Manileri, 18. Meslek Manileri, 19. Mezar Taşı Manileri, 20. Kabadayı Manileri, 21. Nazarla İlgili Maniler, 22. Kardeş Manileri, 23. Irmak Manileri, 24. Politik Maniler, 25. Fotoğraf Arkası Manileri, 26. Tarih Bildiren Maniler (Kaya 2004: 80-98).

Kullanım Alanlarına Göre Maniler

Manilerin halk kültüründe geniş bir kullanım alanı vardır. Hayatın çok çeşitli safhalarında maniler sıklıkla kullanılmışlardır. Daha önce de belirtildiği gibi kısa ve kullanımı kolay bir şiir türü olduğundan halk içinden hemen herkes rahatlıkla maniyi kullanabilmiştir. Diğer bir ifadeyle şiirle duygu ve düşüncelerin aktarıldığı durumlarda Türk halkı öncelikle maniye başvurmuştur. Bu da maninin yaygın bir tür olmasını sağlamıştır.

Manileri ?söylenmesine vesile olan yerlere ve şartlara göre? tasnif eden Pertev Naili Boratav, manilerin kullanım alanları ile içerikleri arasındaki bağın zayıf olduğunu belirterek manileri şu şekilde gruplandırır: 1. Niyet, Fal (Yorum) Manileri 2. Sevda Manileri 3. İş Manileri 4. Bekçi ve Davulcu Manileri 5. İstanbul?da Bazı Sokak Satıcılarının Manileri 6. İstanbul Meydan Kahvelerinin Cinaslı Manileri 7. Doğu Anadolu?da Hikâye Manileri 8. Mektup Manileri (Boratav 1995: 176-178).

Kaynak: Anadolu Üniversitesi Yayınları / Türk Halk Şiiri

İlgili sorular

2 cevap 167 gösterim
1 cevap 422 gösterim
1 cevap 74 gösterim
1 cevap 803 gösterim
Okula Destek'e hoş geldiniz!

Sorun, cevaplayın ve okul eğitiminize destek olan soru-cevap platformumuzu geliştirin.

Teşekkürler!
...