Ünsüz benzeşmesi ile sert ünsüz yumuşaması aynı mıdır?

385 gösterim
12 Mart 2012 misafir sordu
12 Mart 2012 düzenledi

2 Cevap

+1 oy
12 Mart 2012 misafir cevapladı
12 Mart 2012 düzenledi
 
En İyi Cevap
Aynı değildir. Sert ünsüz yumuşaması ile ünsüz benzeşmesini ayırmak için bir püf nokta verebilirim: Sert ünsüz yumuşamasının olması için kelimenin ünlü harfle başlayan bir ek alması gerekir. Benzeşmenin olması için ise f,s,t,k,ç,ş,h,p ünsüzleri ile biten kelimelere yine ünsüz harfle başlayan bir ek gelmesi gerekir. Aşağıdaki örnekleri incelersen farkı daha net görebilirsin. Hangisinin sesli hangisinin sessizle başlayan ek aldığına tekrar dikkat etmen gerektiğinin altını çiziyorum.

Sert ünsüz yumuşaması örnekleri

    ağaç-ı > ağacı
    kap-ı > kabı
    kitap-ı kitabı
    yurt-u > yurdu
    umut-u > umudu
    bayrak-ı > bayrağı
    yaprak-ı > yaprağı
    sağlık-ı > sağlığı

Ünsüz sertleşmesine örnekler

    aç-dır > açtır
    at-gı > atkı
    seç-gin > seçkin
    çalış-gan > çalışkan
    kıs-gaç > kıskaç
    kitap-da > kitapta


Kaynak: http://www.msxlabs.org/forum/soru-cevap/275174-unsuz-benzesmesi-nedir-ornek-verir-misiniz-11.html#ixzz1ovmcZr8J
0 oy
9 Nisan 2012 misafir cevapladı
hayır değil bakın:
Süreksiz Sert Ünsüzlerin Yumuşaması Nedir

SERT SÜREKSİZ HARFLERİN YUMUŞAMASI:
       Süreksiz sert ünsüz harflerle ( p, ç, t, k ) biten sözcükler, sesli harf veya sesli harf ile başlayan bir ek aldıkları zaman sonlarındaki sert ünsüz harf yumuşayarak (b, c, d, g, ğ ) olur. BU kurala " sert sesizlerin yumuşaması " denir.
        
       ÖRNEK:

Çorap + -ın  = Çorabın  
Sarnıç + -a     = Sarnıca
Kağıt + -ın   = Kağıdın
Toprak + -a = Toprağın
Denk + -i = Dengi
 

NOT 1: Tek heceli bazı sözcükler bu kurala uymaz.
ÖRNEK: Süt, çöp, üst, tek, ak, ip, sırt, sap, kat, üç, saç, aç, suç, et...

NOT 2: Yabancı sözcükler bu kurala uymaz.
ÖRNEK: Hukuk, millet, illet, saat, ...

NOT 3: Özel isimlerin yazılışında bu kural geçerli değildir. sadece okunuşunda, söylenişinde geçerlidir.
ÖRNEK: " Ahmet'in " şeklinde yazarız ama, " Ahmed'in " şeklinde okur, söyleriz.
Sert ünsüz yumuşaması örnekleri

    ağaç-ı > ağacı
    kap-ı > kabı
    kitap-ı kitabı
    yurt-u > yurdu
    umut-u > umudu
    bayrak-ı > bayrağı
    yaprak-ı > yaprağı
    sağlık-ı > sağlığı
Ünsüz Benzeşmesi Nedir


Dilimizde ünsüzler sert ve yumuşak olmak üzere iki gruba ayrılır. Sert ünlüler “ç, f, t, h, s, k, p, ş” (Fsıtıkçı Şahap) ünsüzleridir. Bunun dışında kalanlar ise yumuşak ünsüzlerdir.

Önemli : f, h, s, ç, ş, p, t, k ünsüzlerini aklınızda tutabilmek için Fıstıkçı Şahap yönetemini kullanabilirsiniz. Fıstıkçı Şahap kelimesinde ünlüleri çıkarırsak geriye kalan ünsüzler ünsüz sertleşmesine neden olan ünsüzlerdir.

Bir sözcük sert bir ünsüzle bitiyor ve o sözcüğe ünsüzle başlayan bir ek geliyorsa, ekin başındaki ünsüz sertleşir. Buna ünsüz benzeşmesi denir. Elbette bu benzeşme sert ve yumuşak şekli olan seslerde söz konusudur. Bu özelliği dört seste görüyoruz;

p - b, ç - c , t - d, ğ - g

Şimdi bu kuralı örneklendirelim:
“Kitap” sözcüğünün sonundaki “p” sesi serttir. Bu sözcüğe biz “-de” hal ekini getirirsek “kitapda” sözü oluşur. Bu durumda ekin başındaki “d” sesi yumuşak olduğundan sözcükte ünsüz benzeşmesine aykırı bir durum görülür. Kurala uyulması için, “d” sesi sertleşmelidir. Bunun serti ise, yukarıda göstermiştik, “t” dir. Dolayısıyla sözcük, “kitapta” olacaktır.

okul-dan > okuldan
av-cı > avcı
ağaç-dan > ağaçtan
ocak-cı > ocakçı

Yukarıdaki sözcüklerde eklerin sözcüğe nasıl uyduğu görülüyor. Birinci gruptaki sözcüklerde ek, yumuşak ünsüzle biten sözcüklere geldiğinde değişmemiş, ancak ikinci gruptaki sert ünsüzlere geldiği zaman sertleşmiştir. Bu durum sadece çekim eklerinde değil yapım eklerinde de geçerlidir. Ekler sayılara geldiğinde de aynı durum geçerlidir. Sayının sesleri nasılsa ek de öyle olmalıdır.

Örnek : 11'de, 8'den, 5'te, 3'ten
Kural : Özel isimlerde de aynı kural geçerlidir.
Örnek : Samsun’dan, Emin’de, Sinop’tan, Yunus’ta * Farklı bir kaynaktan ünsüz benzeşmesi konusu ödevi. Ünsüzlerin Benzeşmesi (Detay)

Türkçe'de " p, ç, t, k, s, ş, h, f " harfleri ile biten sözcüklerden sonra, " c, d, g " harfleri ile başlayan ekler gelirse; ekin ilk harfi " ç, t, k " olur. Bu kurala yumuşak sessizlerin sertleşmesi, kısaca benzeşme denir.

Ünsüzlerin Benzeşmesi Örnekleri

Dolap + -cı = Dolapçı
Ağaç + -dan = Ağaçtan
Dost + -ca = Dostça
Tarak + -da = Tarakta
As + -gı = Askı
Koş + -du = Koştu
Sabah + -dan = Sabahtan
Yulaf + -dan = Yulaftan

NOT: Bileşik sözcüklerde bu kural uygulanmaz.

Sert ünsüzle (p, ç, t, k, f, s, ş, h) biten sözcüklerden sonra getirilen eklerin ilk harfi sert ünsüz olur. Sözcüğün son ünsüzü ile getirilen ekin ilk ünsüzü sertlik yönünden birbirine benzer, uyum sağlar. Bu kurala "ünsüz benzeşmesi" denir.

Sert Ünsüzler: p, ç, t, k, f, s, ş, h ( F ı s t ı k ç ı Ş a h a p )

Örnekler:
dolap - tan
SERT SERT
ünsüz benzeşmesi

koş - tuk - ça
SERT SERT SERT SERT

ünsüz benzeşmesi

hukuk - çu
SERT SERT
ünsüz benzeşmesi

hapis - ten
SERT SERT
ünsüz benzeşmesi


NOT: Ünsüz benzeşmesi kuralına uymamak bir yazım yanlışıdır.

yapışkan (doğru) - yapışgan (yanlış)
üretken (doğru) - üretgen (yanlış)
konuştum (doğru) -
konuşdum (yanlış)
sokaktan (doğru) - sokakdan (yanlış)
dişçi (doğru) - dişci (yanlış)
sabahçı (doğru) - sabahcı (yanlış)
Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi)
P, ç, t, k, f, h, s, ş harfleri ile biten bir kelimeye c, d, g harfleri ile başlayan bir ek gelirse, ekin başındaki yumuşak harfler sertleşir. Buna göre; c-ç, d-t, g-k olur.
Örnek

* Kebap-cı...kebapçı,
* Yavaş-ca...yavaşça,
* Ayak-cak...ayakçak,
* ayak-da...ayakta,
* yurt-dan...yurttan,
* ses-deş...sesteş,
* yap-dı...yaptı,
* aç-dır...açtır,
* at-gı...atkı,
* seç-gin...seçkin,
* çalış-gan...çalışkan,
* kıs-gaç...kıskaç...
* kitap-da kitapta...

NOT : Bu kural, sayıların rakamla yazılışlarında da geçerlidir. Buna göre rakamlar okunur ve okunuşu p, ç, t, k, f, h,s, ş harflerinden biriyle biterse, ekler de sertleşir. Buna uyulmazsa yazım yanlışı yapılmış olur. Örnek : Saat 3'de geldim. (Yanlış), Saat 3'te geldim (Doğru)
Özel durumlar

1. Bazı birleşik kelimelerin bu kurala uymadığı görülür : Dikdörtgen, Akciğer... 2. Bazı matematik terimlerinin bu kurala uymadığı görülür: Üçgen, beşgen.. 3. -De, da bağlacı, başlı başına bir kelime olduğu için p, ç,t,k,f,h,s,ş harfleriyle biten kelimelerden sonra gelse bile sertleşme kuralına uymaz. Zaten de, da bağlacını -d, -d ekinden ayıran en önemli özelliklerden biri de budur. Örnek: Gitsek de olur, gitmesek de..
Farklı örnekler

Sözcük: Ek: Yazılışı:
Kayık -cı Kayıkçı
Piş -gin Pişkin
Ağaç -dan Ağaçtan
Üç -de Üçte
Simit -ci Simitçi
Çorap -ci Çorapçı
Sabah -cı Sabahçı
Dolap -de Dolapta
Taş -gin Taşkın
işte böyle...
Kaynak: http://www.msxlabs.org/forum/soru-cevap/275174-unsuz-benzesmesi-nedir-ornek-verir-misiniz-11.html#ixzz1rWgynfE0

İlgili sorular

1 cevap 73 gösterim
2 cevap 66 gösterim
7 Kasım 2012 misafir sordu
4 cevap 282 gösterim
29 Ocak 2012 misafir sordu
1 cevap 34 gösterim
Okula Destek'e hoş geldiniz!

Sorun, cevaplayın ve okul eğitiminize destek olan soru-cevap platformumuzu geliştirin.

Teşekkürler!
...