"Mal malematı örter" atasözündeki fiilin kipini inceleyelim. Türkçede fiillerin zamanını, dileklerini veya tasarılarını bildiren eklere "kip" adı verilir. Kipler, haber kipleri ve dilek kipleri olmak üzere iki ana gruba ayrılır.
Bu atasözündeki fiil "örter"dir. "Örtmek" fiilinin "geniş zaman" kipiyle çekimlenmiş halidir.
Peki, Geniş Zaman (Aorist Tense) nedir ve neden bu atasözünde kullanılmıştır?
- Tanımı: Geniş zaman, fiilin her zaman, sürekli veya alışkanlık halinde yapıldığını, genel bir gerçeği veya gelecek zamana yönelik bir olasılığı ifade eden bir haber kipidir.
- Eki: Fiil köküne veya gövdesine "-r, -ar, -er, -ır, -ir, -ur, -ür" ekleri getirilerek oluşturulur. Örneğin: gel-ir, oku-r, yap-ar, git-er (gider).
- Kullanım Alanları:
- Genel Gerçekler ve Bilimsel Yasalar: "Su 100 derecede kaynar."
- Alışkanlıklar ve Tekrarlanan Eylemler: "Her sabah erken kalkarım."
- Atasözleri ve Özdeyişler: Tıpkı "Mal malematı örter" örneğinde olduğu gibi, zaman ve mekandan bağımsız, genel geçerli yargıları ifade etmek için kullanılır.
- Geleceğe Yönelik Olasılık veya İstek: "Belki yarın gelirim."
"Mal malematı örter" atasözünde "örter" fiilinin geniş zaman kipinde olması, bu yargının her zaman geçerli olan, evrensel bir gerçeği ifade etmesindendir. Atasözü, varlığın (malın) eksiklikleri, kusurları veya başka varlıkları (malematı) gizleyebileceği, örtebileceği genel bir durumu anlatır. Bu durum, dün de bugün de yarın da geçerli olabilecek bir gözlemi yansıttığı için geniş zaman kipi tercih edilmiştir.
Sonuç olarak, "Mal malematı örter" atasözündeki fiilin kipi Geniş Zaman'dır.