Milli Mücadele'nin en önemli komutanlarından Kazım Karabekir Paşa'nın Doğu Cephesi Komutanı olarak atanmasından, bağımsızlık mücadelemizin kritik dönüm noktalarından Mudanya Ateşkes Antlaşması'na kadar uzanan süreci bir tarih şeridi üzerinde adım adım inceleyelim. Bu dönem, hem doğu sınırlarımızın güvence altına alınması hem de tüm Milli Mücadele'nin başarıya ulaşması için hayati önem taşımaktadır.
İşte Kazım Karabekir Paşa'nın Doğu Cephesi Komutanı olarak atanmasından Mudanya Ateşkes Antlaşması'na kadar uzanan önemli olaylar zinciri:
- 13 Haziran 1919: Kazım Karabekir Paşa'nın Doğu Cephesi Komutanı Olarak Atanması
İstanbul Hükümeti tarafından Erzurum'daki 15. Kolordu Komutanlığı'na atanan Kazım Karabekir, bölgedeki Türk varlığını ve direnişini organize etmeye başlar. Bu atama, Milli Mücadele'nin doğudaki ilk örgütlü adımını oluşturur.
- 23 Temmuz - 7 Ağustos 1919: Erzurum Kongresi
Mustafa Kemal Paşa'nın da katılımıyla toplanan bu kongrede, doğu illerinin hakları savunulmuş, ulusal bağımsızlık ve bütünlük vurgulanmıştır. Kazım Karabekir Paşa, kongrenin toplanmasında ve güvenliğinin sağlanmasında önemli rol oynamıştır.
- 4-11 Eylül 1919: Sivas Kongresi
Tüm yurdu kapsayan bu kongrede, Erzurum Kongresi kararları genişletilerek ulusal bir nitelik kazanmış, tüm direniş cemiyetleri "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirilmiştir.
- 23 Nisan 1920: Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM) Açılması
Ankara'da açılan TBMM, ulusal egemenliğin temsilcisi olarak Milli Mücadele'yi sevk ve idare etmeye başlamıştır. Bu, düzenli bir devlet yapısına geçişin ilk adımıdır.
- 28 Eylül 1920: Doğu Cephesi Harekâtı'nın Başlaması
Kazım Karabekir Paşa komutasındaki Türk ordusu, Ermeni kuvvetlerine karşı taarruza geçerek doğu sınırlarını güvence altına almak için harekete geçer.
- Ekim - Kasım 1920: Sarıkamış, Kars ve Gümrü'nün Geri Alınması
Türk ordusu kısa sürede Sarıkamış, Kars ve Gümrü gibi stratejik noktaları ele geçirerek Ermeni güçlerini büyük bir yenilgiye uğratır.
- 2-3 Aralık 1920: Gümrü Antlaşması
TBMM Hükümeti'nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşma olan Gümrü Antlaşması ile Ermenistan, Sevr Antlaşması'nı tanımadığını kabul etmiş, doğu sınırımızın ilk kez hukuki temelleri atılmıştır. Bu antlaşma, TBMM'nin uluslararası alandaki ilk siyasi ve askeri başarısıdır.
- 16 Mart 1921: Moskova Antlaşması
Sovyet Rusya ile imzalanan bu antlaşma ile doğu sınırımız büyük ölçüde kesinleşmiş ve TBMM Hükümeti uluslararası alanda daha fazla tanınmıştır.
- 13 Ekim 1921: Kars Antlaşması
Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan ile imzalanan Kars Antlaşması ile doğu sınırımız bugünkü şeklini almış, doğudaki askeri ve siyasi başarılar pekişmiştir. Bu başarılar, Batı Cephesi'ne asker ve kaynak kaydırılmasına olanak sağlamıştır.
- 26 Ağustos - 9 Eylül 1922: Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi
Doğu Cephesi'nin güvence altına alınmasıyla tüm gücün Batı Cephesi'ne aktarılmasının ardından, Türk ordusu Başkomutan Mustafa Kemal Paşa liderliğinde düşmanı Anadolu'dan atmak için son ve kesin taarruzu başlatır. Bu büyük zaferle işgalci Yunan ordusu tamamen mağlup edilmiştir.
- 11 Ekim 1922: Mudanya Ateşkes Antlaşması
Büyük Taarruz'un ardından İtilaf Devletleri ile imzalanan Mudanya Ateşkes Antlaşması ile Türk Kurtuluş Savaşı'nın sıcak çatışma dönemi sona ermiş, Doğu Trakya, İstanbul ve boğazlar savaşılmadan geri alınmıştır. Bu antlaşma, Lozan Barış Konferansı'na giden yolun kapısını açan diplomatik bir zaferdir.
Gördüğün gibi, Kazım Karabekir Paşa'nın Doğu Cephesi'ndeki başarıları, Milli Mücadele'nin genel seyrini doğrudan etkilemiş, Batı Cephesi'nin güçlenmesine ve nihayetinde Mudanya Ateşkes Antlaşması ile bağımsızlığa giden yolda temel bir adım olmuştur.