Diyarbakır, Güneydoğu Anadolu'nun kalbinde yer alan, binlerce yıllık köklü tarihiyle adeta açık hava müzesi niteliğinde bir şehirdir. Mezopotamya ve Anadolu medeniyetlerinin kesişim noktasında bulunması sayesinde, tarih boyunca Sümerlerden Asurlulara, Romalılardan Bizanslılara, Emevilerden Abbasilere, Selçuklulardan Osmanlılara kadar pek çok farklı kültüre ev sahipliği yapmıştır. Bu zengin geçmişin izleri, şehrin dört bir yanına yayılmış sayısız tarihi eserde günümüze ulaşmıştır. İşte Diyarbakır'da mutlaka görülmesi gereken başlıca tarihi eserler:
-
Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri (UNESCO Dünya Mirası): Şehrin en bilinen ve en etkileyici yapısı olan Diyarbakır Surları, yaklaşık 5.8 kilometre uzunluğunda, 10-12 metre yüksekliğinde ve 3-5 metre genişliğindedir. Bazalt taşından inşa edilen bu surlar, Çin Seddi'nden sonra dünyanın en uzun ikinci sur sistemi kabul edilir. Üzerinde 82 burç ve 4 ana kapı (Urfa, Mardin, Yenikapı, Dağkapı) bulunur. Surların eteğinde yer alan Hevsel Bahçeleri ile birlikte 2015 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınmıştır.
-
Diyarbakır Ulu Cami: Anadolu'nun en eski camilerinden biri olan Diyarbakır Ulu Cami, 639 yılında şehrin fethinden sonra, eski bir Martoma Kilisesi'nin dönüştürülmesiyle inşa edilmiştir. İslam mimarisinin önemli örneklerinden biri olup, avlusundaki şadırvanı, farklı dönemlere ait sütunları ve minaresiyle dikkat çeker. İçinde güneş saati de bulunmaktadır.
-
Hasan Paşa Hanı: 1572-1575 yılları arasında Osmanlı döneminde inşa edilen Hasan Paşa Hanı, tipik bir Osmanlı kervansaray mimarisine sahiptir. İki katlı yapısıyla ve geniş avlusuyla o dönemde ticaretin ve konaklamanın önemli merkezlerinden biri olmuştur. Günümüzde restore edilerek kafeler, çay ocakları ve hediyelik eşya dükkanlarına ev sahipliği yapmaktadır.
-
Dört Ayaklı Minare (Şeyh Mutahhar Camii): 1500 yılında Akkoyunlu Kasım Bey tarafından yaptırılan bu minare, dört sütun üzerine oturtulmuş eşsiz mimarisiyle Diyarbakır'ın sembol yapılarından biridir. Minarenin altından geçmenin dilekleri gerçekleştirdiğine inanılır.
-
Meryem Ana Süryani Kadim Kilisesi: 3. yüzyıldan kalma olduğu düşünülen bu kilise, Süryani Ortodoks cemaati için önemli bir ibadet merkezidir. Tarih boyunca birçok kez onarım görmüş olsa da orijinal yapısını korumayı başarmıştır. İçindeki ahşap işçiliği ve ikonaları dikkat çekicidir.
-
On Gözlü Köprü (Dicle Köprüsü): Silvan yolu üzerinde Dicle Nehri üzerinde bulunan bu köprü, 1065 yılında Mervaniler döneminde inşa edilmiştir. On kemerli yapısıyla ve sağlamlığıyla dikkat çeker. Tarih boyunca ticaret yolları üzerinde önemli bir geçiş noktası olmuştur.
-
Surp Giragos Ermeni Kilisesi: Ortadoğu'nun en büyük Ermeni kiliselerinden biri olarak bilinen bu yapı, 14. yüzyılda inşa edilmiş ve tarih boyunca çeşitli eklemelerle bugünkü halini almıştır. Uzun yıllar bakımsız kaldıktan sonra restore edilerek tekrar ibadete açılmıştır.
Diyarbakır'ın tarihi eserleri sadece bunlarla sınırlı değildir; Zinciriye Medresesi, Nebi Cami, Safa Cami gibi daha birçok cami ve medrese; Cahit Sıtkı Tarancı Evi Müzesi, Ziya Gökalp Müzesi gibi kültürel miras alanları da şehrin zenginliğini gözler önüne sermektedir. Bu eserler, Diyarbakır'ın binlerce yıllık geçmişini, farklı inanç ve kültürlerin bir arada barış içinde yaşadığı bir kent olduğunu kanıtlar niteliktedir.