Merhaba!
Fiilimsi gruplarının ne olduğunu merak etmen çok güzel. Türkçede cümleleri daha zengin, anlamlı ve akıcı hale getiren önemli yapı taşlarından biridir fiilimsi grupları. Hadi bu konuyu adım adım açalım.
Öncelikle "fiilimsi" (eylemsi) neydi, kısaca hatırlayalım: Fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek türetilen, fiil özelliğini tamamen kaybetmeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Fiilimsiler kendi içlerinde üç ana gruba ayrılır: isim-fiiller, sıfat-fiiller ve zarf-fiiller.
Peki, "fiilimsi grubu" nedir? Bir fiilimsinin, kendisiyle birlikte cümlede anlamca ilişki kurduğu, yani onunla birlikte bir bütün oluşturan kelimelerle bir araya gelerek oluşturduğu söz öbeğine fiilimsi grubu denir. Basitçe söylemek gerekirse, fiilimsiler fiilden türemelerine rağmen fiil gibi davranabilirler. Yani, bir fiil nasıl ki nesne, özne, yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) veya zarf tümleci alabiliyorsa, fiilimsi de bu ögeleri alabilir. Fiilimsi ve onunla birlikte bu ögelerin tümü bir araya gelerek bir "fiilimsi grubu" oluşturur.
Şimdi her bir fiilimsi türü için örneklerle fiilimsi gruplarını inceleyelim:
- İsim-Fiil Grubu: İsim-fiil (mastar) eklerini (-ma, -ış, -mak) alan kelimelerle oluşur. Bu grup, cümlede bir isim gibi davranır.
- Örnek: "Kitap okumayı çok seviyorum."
- Burada "okuma" bir isim-fiildir. "Ne okumayı?" sorusuna "kitap" cevabı gelir. Yani "kitap", "okuma" isim-fiilinin nesnesidir. "Kitap okumayı" ifadesi bir bütün olarak isim-fiil grubudur ve cümlenin nesnesi görevindedir.
- Sıfat-Fiil Grubu: Sıfat-fiil (ortaç) eklerini (-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş) alan kelimelerle oluşur. Bu grup, cümlede bir sıfat gibi davranır ve genellikle kendinden sonra gelen bir ismi niteler.
- Örnek: "Yoldan geçen adam bize gülümsedi."
- Burada "geçen" bir sıfat-fiildir. "Nereden geçen?" sorusuna "yoldan" cevabı gelir. "Yoldan", "geçen" sıfat-fiilinin yer tamlayıcısıdır. "Yoldan geçen" ifadesi bir bütün olarak sıfat-fiil grubudur ve "adam" ismini niteleyen bir sıfat görevindedir.
- Zarf-Fiil Grubu: Zarf-fiil (bağ-fiil, ulaç) eklerini (-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında, -casına, -a...a, -e...e vb.) alan kelimelerle oluşur. Bu grup, cümlede bir zarf gibi davranır ve genellikle fiili veya başka bir fiilimsiyi durum, zaman, sebep gibi yönlerden tamamlar.
- Örnek: "Kapıyı hızla çarparak dışarı çıktı."
- Burada "çarparak" bir zarf-fiildir. "Neyi çarparak?" sorusuna "kapıyı" cevabı gelir (nesne). "Nasıl çarparak?" sorusuna "hızla" cevabı gelir (durum zarfı). "Kapıyı hızla çarparak" ifadesi bir bütün olarak zarf-fiil grubudur ve cümlenin yüklemini (çıktı) durum yönünden tamamlar.
Özetle, fiilimsi grupları, fiilimsilerin kendi anlamlarını koruyarak ve tıpkı bir fiil gibi yanlarında başka ögelerle (nesne, tümleç vb.) birleşerek oluşturdukları anlam bütünleridir. Bu gruplar, cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevi üstlenerek ifadeleri daha karmaşık ama aynı zamanda daha kesin ve estetik hale getirir.