Necip Fazıl Kısakürek'in "Bekleyen" adlı şiiri, Türk edebiyatının derin anlamlar taşıyan ve dilin inceliklerini ustaca kullanan önemli eserlerinden biridir. Şiirlerdeki "ses olayları" ise, kelimelerin bir araya gelirken veya ek alırken uğradığı ses değişimlerini ifade eder. Bu olaylar, şiirin ahenk ve ritmini belirlemede, aynı zamanda dilin doğal akışını sağlamada büyük rol oynar.
Öncelikle belirtmek isterim ki, "ses olayları" kavramı fen bilimleri alanına değil, Türkçe dilbilgisi ve edebiyat alanına aittir. Bir şiirdeki ses olayları, kelimelerin birbirini etkileyerek ses değişimlerine uğraması, hece yapısı, vurgu, tonlama gibi dilin fonetik özelliklerini inceler. Doğa olayları ve bilimsel prensiplerle ilgili değildir; dilin yapısıyla ilgili kurallardır.
Şimdi, Necip Fazıl Kısakürek'in "Bekleyen" şiirindeki başlıca ses olaylarını inceleyelim:
Bekleyen
Bir namazlık saltanatım olsa diyorum;
Şöyle ağaçlıklı, kuşlu, güneşli bir yerlerde.
Seccadem serili olsa, secdelerimde.
Bir de secdelerimde, bir de secdelerimde...
Bekleyenim olsa diyorum, benimle beraber.
Bir namazlık saltanatım olsa, diyorum.
Şöyle ağaçlıklı, kuşlu, güneşli bir yerlerde.
Seccadem serili olsa, secdelerimde.
Bir de secdelerimde, bir de secdelerimde...
Bekleyenim olsa diyorum, benimle beraber.
Bir de secdelerimde, bir de secdelerimde...
Bekleyenim olsa diyorum, benimle beraber.
Şiirde tespit edilen başlıca ses olayları şunlardır:
-
Ünlü Düşmesi (Hece Düşmesi): İki heceli bazı kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında veya başka bir kelimeyle birleşirken ikinci hecedeki dar ünlülerini kaybederler.
- "diyorum": "demek" fiili "-yor" şimdiki zaman eki alırken fiil kökündeki "e" ünlüsü düşmüştür (de-yor-um > diyorum).
- "benimle": "ben" zamiri "ile" edatıyla birleşirken "ile" edatının başındaki "i" ünlüsü düşmüştür (ben + ile > benimle).
-
Kaynaştırma Harfi (Yardımcı Ses): Türkçede iki ünlü yan yana gelemeyeceği için, ünlüyle biten bir kelimeye ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde araya "y, ş, s, n" kaynaştırma harflerinden biri girer.
- "diyorum": "de-" fiil kökü ile "-yor" eki arasına "y" kaynaştırma harfi girmiştir. (de + y + or + um > diyorum).
-
Ulama: Ünsüzle biten bir kelimenin ardından ünlüyle başlayan bir kelime geldiğinde, bu iki kelime sanki tek bir kelimeymiş gibi okunur. Bu durum şiirde akıcılığı ve ahengi artırır.
- "saltanatım olsa" (saltanatım_olsa)
- "güneşli bir" (güneşli_bir)
- "serili olsa" (serili_olsa)
- "benimle beraber" (benimle_beraber)
Bu şiirde, ünsüz yumuşaması (ünsüz değişimi) veya ünsüz benzeşmesi (ünsüz sertleşmesi) gibi diğer yaygın ses olaylarına belirgin örnekler rastlanmamaktadır. Ancak yukarıda belirtilen ses olayları, şiirin dilsel yapısını ve okunuşundaki akıcılığı önemli ölçüde etkilemektedir.
Şiirdeki bu ses olayları, Necip Fazıl'ın kelimelerle kurduğu ahengi ve okuyucuya hissettirdiği ritmi güçlendirir. Bu dilsel incelikler, şiirin sadece anlamıyla değil, sesiyle de okuyucuya ulaşmasını sağlar.