Cahit Sıtkı Tarancı'nın ölümsüz eseri "Dua", sadece derin anlamıyla değil, aynı zamanda şairin Türkçeyi ustaca kullanışıyla ve barındırdığı ses olaylarının ahengiyle de öne çıkar. Şiirde yer alan ses olayları, eserin ritmini, akıcılığını ve okuyucudaki duygusal etkisini artıran önemli unsurlardır. İşte "Dua" şiirinde karşılaşabileceğimiz başlıca ses olayları ve bu olayların şiire kattıkları:
-
Ünlü Düşmesi (Hece Düşmesi): İki heceli bazı kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldığında, ikinci hecedeki dar ünlünün (ı, i, u, ü) düşmesi olayıdır. Bu durum, kelimenin daha akıcı söylenmesini sağlar.
Örnek: "akıl" kelimesine "-ım" eki geldiğinde "aklım", "gönül" kelimesine "-üm" eki geldiğinde "gönlüm" şeklini alır. Şiirde "aklımda", "gönlümde" gibi kullanımlar bu duruma örnektir.
-
Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi): Sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten bir kelimeye, "c, d, g" ile başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki bu ünsüzlerin "ç, t, k"ye dönüşmesidir.
Örnek: "hayat" kelimesine "-dan" eki geldiğinde "hayattan", "ağaç" kelimesine "-dan" eki geldiğinde "ağaçtan" olur. Bu durum, şiire daha keskin ve ritmik bir söyleyiş katar.
-
Ünsüz Yumuşaması (Değişimi): "p, ç, t, k" sert ünsüzleriyle biten bir kelimeye ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde, bu sert ünsüzlerin "b, c, d, ğ"ye dönüşmesidir.
Örnek: "toprak" kelimesine "-ı" eki geldiğinde "toprağı", "ağaç" kelimesine "-ı" eki geldiğinde "ağacı", "yürek" kelimesine "-i" eki geldiğinde "yüreği" olur. Bu ses olayı, kelimeler arasındaki geçişi yumuşatarak şiirin daha ahenkli okunmasını sağlar.
-
Ünlü Daralması: "a" veya "e" geniş ünlüleriyle biten bir fiile "-yor" şimdiki zaman eki geldiğinde, bu geniş ünlülerin "ı, i, u, ü" dar ünlülerine dönüşmesidir.
Örnek: "bekle-yor" fiili "bekliyor", "de-yor" fiili "diyor" şeklini alır. Şiirde az da olsa bu tür fiil çekimlerine rastlamak mümkündür.
-
Ulama: Ünsüzle biten bir kelimeden sonra, ünlüyle başlayan başka bir kelime geldiğinde, bu iki kelimenin sanki tek bir kelimeymiş gibi birbirine bağlanarak okunmasıdır. Yazıda gösterilmese de okunuşta hissedilir ve şiire akıcılık katar.
Örnek: "Bir_ömür", "gönül_açan", "hayat_için" gibi ifadelerde ulama görülür. Bu, şiirin nazım birimlerinde, özellikle dizeler arası geçişlerde ritmi güçlendiren önemli bir unsurdur.
-
Kaynaştırma Harfleri: Türkçede iki ünlü yan yana gelmez. Ünlüyle biten bir kelimeye ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde araya "y, ş, s, n" harflerinden biri girer.
Örnek: "su-y-u", "masa-s-ı", "iki-ş-er", "kapı-n-ın" gibi kullanımlar şiirde de yer alabilir. Bu harfler, kelimelerin telaffuzunu kolaylaştırır ve dilin akıcılığını korur.
"Dua" şiirinde bu ses olaylarının ustaca kullanılması, Cahit Sıtkı Tarancı'nın dili ne kadar iyi bildiğini ve seslerin şiire kattığı musikiye ne kadar önem verdiğini gösterir. Bu ses olayları sayesinde şiir, sadece anlamıyla değil, kulağa hoş gelen ritmi ve ahengiyle de okuyucuyu etkiler ve şiirin genel atmosferini güçlendirir.