Süblimleşme ve kırağılaşma, maddelerin hal değişim süreçlerinden ikisidir ve günlük hayatımızda sıkça karşılaştığımız, ancak bazen farkında olmadığımız olaylardır. Şimdi bu iki olayı kısaca tanımlayıp, her birine beşer örnek verelim.
Süblimleşme (Katıdan Gaza Geçiş)
Süblimleşme, katı bir maddenin sıvı hale geçmeden doğrudan gaz haline geçmesi olayıdır. Bu süreçte madde dışarıdan ısı alır. İşte süblimleşmeye 5 örnek:
- Naftalin (Güve Kovucu): Dolaplarımızda kıyafetleri güvelerden korumak için kullanılan naftalin topları, zamanla küçülerek tamamen yok olur. Bu, naftalinin katı halden doğrudan gaz haline geçerek ortama yayılmasıyla gerçekleşir.
- İyot Kristalleri: Kimya laboratuvarlarında katı iyot kristalleri ısıtıldığında, sıvı hale geçmeden doğrudan mor renkli iyot buharına dönüşür. Soğuk bir yüzeye temas ettiğinde ise tekrar katı iyota dönüşebilir.
- Buzdolabı Buzluğundaki Buzun Zamanla Küçülmesi: Buzdolabınızın buzluğunda uzun süre bekleyen buz kalıplarının veya paketlenmemiş gıdaların üzerindeki buzun zamanla küçüldüğünü veya azaldığını fark edersiniz. Bu da buzun erime noktasına gelmeden yavaşça süblimleşmesiyle olur.
- Katı Oda Kokuları ve Tuvalet Blokları: Evlerimizde veya umumi tuvaletlerde kullanılan katı haldeki oda kokuları veya tuvalet blokları, zamanla havaya koku salarak küçülür ve tükenir. Buradaki koku yayan kimyasallar da süblimleşme yoluyla gaz hale geçer.
- Kamfor (Kafur): Özellikle Asya kültürlerinde tıbbi amaçlarla veya tütsü olarak kullanılan kamfor, kendine özgü kokusuyla bilinir ve tıpkı naftalin gibi katı halden doğrudan gaz hale geçebilir.
Kırağılaşma (Gazdan Katıya Geçiş)
Kırağılaşma, gaz halindeki bir maddenin sıvı hale geçmeden doğrudan katı hale geçmesi olayıdır. Bu süreçte madde dışarıya ısı verir ve süblimleşmenin tam tersidir. İşte kırağılaşmaya 5 örnek:
- Kırağı Oluşumu: Soğuk kış sabahlarında, hava sıcaklığı donma noktasının altına düştüğünde, havadaki su buharının doğrudan bitkilerin, çimlerin, araba camlarının veya çatılarının üzerinde ince buz kristalleri şeklinde katılaşmasıyla kırağı oluşur.
- Kar Tanelerinin Oluşumu: Bulutlardaki su buharı, atmosferin üst katmanlarındaki çok soğuk hava koşullarında, küçük toz parçacıkları etrafında doğrudan buz kristallerine dönüşerek kar tanelerini oluşturur.
- Buzdolabı Buzluğunda Karlanma: Buzdolabınızın veya derin dondurucunuzun buzluğunun iç duvarlarında zamanla oluşan beyaz, buzlu tabaka (karlanma), içerideki nemli havanın (su buharının) çok soğuk yüzeylere temas ederek doğrudan buza dönüşmesiyle meydana gelir.
- Pencere Camlarında Buz Desenleri: Çok soğuk kış günlerinde, ev içindeki nemli havanın (su buharının) dışarıdan soğuk olan pencere camının iç yüzeyine temas ettiğinde, doğrudan buza dönüşerek ilginç ve güzel desenler oluşturması da kırağılaşmaya bir örnektir.
- Baca İçlerinde Kurum (İs) Birikimi: Sobadan veya şömineden çıkan sıcak duman gazlarının (içinde yanmamış karbon parçacıkları bulunan) soğuk baca duvarlarına temas ettiğinde, bu gaz halindeki karbon parçacıklarının doğrudan katı kurum (is) olarak birikmesi de bir kırağılaşma örneğidir.
Umarım bu örnekler süblimleşme ve kırağılaşma olaylarını daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur!