Sivil toplum örgütleri (STÖ'ler), toplumun belirli ihtiyaçlarını karşılamak, sorunlara çözüm bulmak veya belirli bir amaç doğrultusunda sosyal fayda üretmek için bir araya gelmiş, devletten bağımsız ve kâr amacı gütmeyen kuruluşlardır. Bu örgütlerde kimlerin çalıştığı sorusu, genellikle insanların aklına sadece "gönüllüler" yanıtını getirse de, aslında daha çeşitli bir yapıya sahiptir.
Sivil toplum örgütlerinde çalışan kişileri temel olarak iki ana grupta inceleyebiliriz:
-
Gönüllüler: STÖ'lerin en temel ve vazgeçilmez unsurlarıdır. Gönüllüler, herhangi bir maddi karşılık beklemeden, kendi istek ve zamanlarıyla örgütün amaçları doğrultusunda çalışırlar. Toplumsal fayda yaratma, bir soruna çözüm bulma, inandıkları bir davaya destek olma veya yeni beceriler kazanma motivasyonuyla hareket ederler. Öğrencilerden emeklilere, ev hanımlarından farklı meslek gruplarından profesyonellere kadar çok geniş bir yelpazede gönüllüye rastlamak mümkündür. Örneğin, Kızılay'ın kan bağışı kampanyalarında görev alanlar, Tema Vakfı'nın fidan dikim etkinliklerine katılanlar veya hayvan barınaklarında hayvan bakımına destek olanlar gönüllülerdir. Gönüllülükte genellikle katı bir yaş sınırı olmamakla birlikte, bazı görevler veya yasal düzenlemeler belirli bir yaşın altındaki bireylerin katılımını kısıtlayabilir.
-
Ücretli Çalışanlar (Profesyonel Kadro): Sivil toplum örgütlerinin tamamı gönüllülerle yürütülmez. Özellikle büyük ve kapsamlı projeler yürüten, düzenli operasyonları olan veya özel uzmanlık gerektiren alanlarda çalışan STÖ'ler, tıpkı ticari şirketler gibi ücretli profesyonel çalışanlar istihdam ederler. Bu çalışanlar, örgütün günlük işleyişini sağlar; proje yönetimi, kaynak geliştirme (fon toplama), iletişim, muhasebe, insan kaynakları gibi kritik görevleri yerine getirirler. Örneğin, bir çevre örgütünün proje koordinatörü, bir insan hakları derneğinin avukatı veya bir eğitim vakfının iletişim uzmanı ücretli çalışanlar olabilir. Bu kişiler, sosyal fayda üretme motivasyonunun yanı sıra, bu alandaki bilgi ve becerilerini kullanarak geçimlerini de sağlarlar. Dolayısıyla, "maaş yoktur" ifadesi, gönüllüler için geçerli olsa da, sivil toplum sektöründeki tüm çalışanlar için doğru değildir. Ücretli çalışanlar için de her profesyonel işte olduğu gibi belirli yaş ve nitelik kriterleri aranır.
Kısacası, sivil toplum örgütlerinde hem toplumsal katkı sağlama arzusuyla gönüllü olarak zamanını ve emeğini harcayan bireyler hem de örgütün misyonunu profesyonel bir kariyer olarak benimseyen, uzmanlıklarını kullanarak maaş karşılığı çalışan bireyler bir arada bulunurlar. Her iki grup da, ortak bir amaç doğrultusunda, çıkar gözetmeksizin topluma hizmet etme ruhunu paylaşır.