Doğal anıt, doğanın kendi süreçleri içinde oluşmuş, ender bulunan, bilimsel ya da estetik değeri yüksek olduğu için koruma altına alınmış oluşumlardır.
Doğal anıt çeşitleri:
- Yer şekilleri: peri bacaları, travertenler, kanyonlar, doğal köprüler, kaya oluşumları
- Mağaralar: sarkıt, dikit ve sütunlarıyla
- Sular: şelaleler, kaynaklar, krater gölleri
- Anıt ağaçlar: yaşı, boyutu ya da tarihsel önemi nedeniyle korunan tek tek ağaçlar
- Fosil yatakları
Türkiye'den örnekler:
- Kapadokya peri bacaları (Nevşehir) — volkanik tüflerin rüzgâr ve suyla aşınmasıyla oluşmuştur.
- Pamukkale travertenleri (Denizli) — kalsiyum bakımından zengin sıcak suyun çökeltisiyle oluşan beyaz basamaklar.
- Damlataş Mağarası (Antalya), Karaca Mağarası (Gümüşhane)
- Düden ve Manavgat şelaleleri
- Nemrut Krater Gölü (Bitlis)
- Anıt ağaçlar: yüzlerce yaşındaki çınarlar, ardıçlar ve zeytin ağaçları
Neden korunurlar? Bu oluşumlar binlerce, bazen milyonlarca yılda meydana gelir. Zarar gördüklerinde yeniden oluşturulamazlar. Bu yüzden yasayla koruma altına alınır; üzerlerine yazı yazmak, parça koparmak ve çevrelerini kirletmek yasaktır.
Karıştırılmamalı: Doğal anıt doğanın eseridir; tarihî anıt ise insan eliyle yapılmıştır (Ayasofya, Anıtkabir gibi).