Şeyhülislam Yahya'nın Saki-name gazelinin yorumu:
Bu gazel, divan edebiyatı geleneğinde sıkça rastlanan mesnevi ve saki temalarını işler. Şair, kadeh tutan (saki) kişiye seslenerek, onun sayesinde mest olmaktan, sarhoşluktan ve aşkın büyüsünden söz eder. Aşkı ve sarhoşluğu, hem mecazi hem de mistik bir anlamda görebiliriz.
- "Sun kadehi saki bana mestane desinler": Şair, kadehi sunan sakiye kendisini mest ederek diğerlerden ayrı tutmasını ister. Burada "mestane" olmak, sarhoş ve aşkın etkisi altında olmak demektir.
- "Uslanmadı gitti gör o divane desinler": Şairin aklını yitirmiş, aşkla deli olmuş hâli anlatılır. Bu delilik, tutku ve aşkın gücünü belirtir.
- "Kadehini burada doldurmada her kişi bundan böyle bu meclise meyhane desinler": Meclisin, yani topluluğun artık bir meyhane, yani sarhoşluk ve sohbet yeri olduğu belirtilir. Herkesin yüzünü buraya dönmesi, ortak bir aşk ya da coşku ortamıdır.
- "Gönül evini yık koma taş üstüne bir taş sen yap onu eller ona virane desinler": Gönül evi (sevgi yeri) yıkılırken, eski düzeni boz ve yeni bir düzen kur. Başkalarının elinde harap olsun, yıkılan aşk evi bu şekilde viraneye dönüşsün.
- "Gönlünde başkasının sureti neye yarar reva mıdır kabe ye puthane desinler": Kabe evine puthane demek gibi yakışıksız bir şeyden bahseder. Gönülde başka birinin suretinin olması da doğru değildir. Saf ve tek bir aşk olmalıdır.
- "Yahya'nın sözleri hep olsun da bir aşk sırrı dostlar duyup başkasına söyleme desinler": Şair, aşkın sırlarını kendine has kılmak ister, dostların bu sırları başkalarına anlatmaması çağrısında bulunur.
Genel olarak, gazelde aşkın, tutkunun ve sarhoşluğun mecazi ifade biçimleri öne çıkar. Aşkın gizemi ve samimiyeti vurgulanırken, gönlün temiz tutulması gerektiği, başka sevgilerin bu bütünü bozacağı anlatılır.