Dil, canlı bir varlık gibidir; zamanla değişir, gelişir ve kelimelerin anlamları da bu değişime ayak uydurur. Bazen bir kelimenin anlamı genişler, bazen daralır, bazen de tamamen farklı bir şeye dönüşebilir. Bu duruma 'anlam değişimi' veya 'anlamsal evrim' denir. Davar ve erik sözcükleri de tam olarak böyle bir anlam değişimine uğramış, özellikle de 'anlam daralması' adı verilen bir süreci yaşamışlardır.
Şimdi bu iki kelimeyi ayrı ayrı inceleyelim:
-
Davar:
Eski Türkçede "davar" kelimesi, günümüzdeki anlamından çok daha geniş bir kapsama sahipti. Tarihsel kaynaklara baktığımızda, "davar" sözcüğünün aslında "mal, mülk, sahip olunan hayvan varlığı" gibi genel bir anlam taşıdığını görürüz. Yani sadece küçükbaş hayvanları değil, büyükbaş hayvanları (sığır, at gibi) da kapsayan, hatta bazen genel olarak "servet" anlamında bile kullanılabilecek geniş bir kelimeydi. Örneğin, bir kişinin "davarının çok olması" onun zenginliğini, çok hayvanı olduğunu ifade ederdi.
Ancak günümüzde "davar" kelimesinin anlamı belirgin bir şekilde daralmıştır. Artık "davar" denildiğinde akla ilk gelen ve neredeyse tek gelen hayvan türleri, koyun ve keçi gibi küçükbaş hayvanlardır. Kimse sığır veya at sürüsü için "davar" demez. Bu durum, kelimenin başlangıçtaki genel anlamından, daha özel bir anlama doğru kaymasına, yani bir 'anlam daralmasına' örnektir.
-
Erik:
"Erik" kelimesi de benzer bir anlam daralması yaşamıştır. Eski Türkçede ve hatta Anadolu'nun bazı bölgelerindeki ağızlarda "erik" kelimesi, günümüzde sadece belli bir meyve türünü ifade etmezdi. "Erik", genel olarak küçük, yuvarlak ve sulu meyveler için kullanılan daha geniş bir kategoriydi. Bu tanımın içine sadece bildiğimiz erik (plum) değil, kiraz, vişne, hatta bazı yörelerde üzüm bile girebilirdi.
Fakat zamanla, dilin evrimi ve meyve adlarının özelleşmesiyle birlikte, "erik" kelimesinin anlamı da daralmış ve günümüzde sadece Prunus domestica türüne ait olan, yeşil, kırmızı, mor veya sarı renkteki o belirli meyveyi ifade eder hale gelmiştir. Artık bir markette "erik" dediğinizde size kiraz veya üzüm değil, doğrudan erik meyvesi verilir. Bu da "erik" kelimesinin başlangıçtaki genel "küçük sulu meyve" anlamından, özelleşmiş "plum" anlamına doğru daraldığını gösteren güzel bir örnektir.
Özetle, hem "davar" hem de "erik" kelimeleri, zaman içinde başlangıçtaki geniş ve genel anlamlarını yitirerek, daha özel ve belirli kavramları ifade eder hale gelmişlerdir. Bu tür anlam değişimleri, dilin canlılığını ve sürekli evrim geçiren bir sistem olduğunu bizlere gösterir.