Mehmet Akif Ersoy, kendini büyük ölçüde kendi gayretiyle yetiştirmiştir. Eğitim hayatı boyunca özellikle Kur'an-ı Kerim'i ve Arapça, Farsça gibi klasik dilleri öğrenmeye önem vermiştir. Ayrıca Osmanlı dönemiyle çağdaş Türk düşünürlerinin eserlerini ve özellikle Arap edebiyatından büyükler ile İslam kültüründen faydalanmıştır.
Mehmet Akif'in yetişmesinde etkili olan başlıca unsurlar askeri eğitimi, medrese geleneği ve dönemin sosyal-siyasal olaylarıdır. Namık Kemal, Ziya Paşa gibi dönemin önemli düşünür ve yazarlarından etkilendiği söylenebilir. Bunların yanı sıra İslam ahlakı, toplumsal duyarlılık ve milli bilinç Mehmet Akif'in eserlerinde ön plana çıkar.
Bilgi ve tecrübelerini özellikle şiirlerinde, vaazlarında ve yazılarında yansıtmıştır. "Safahat" adlı eserinde bu düşüncelerini, milli ve dini duyarlılıkla birleştirerek toplumun ahlaki ve sosyal sorunlarına değinmiş; özellikle İstiklal Marşı'nda ülkenin bağımsızlık ve birlik mücadelesini güçlü ve samimi bir şekilde ifade etmiştir.