1) İsim – Fiiller (Ad – Eylemler)
Fiil soylu sözcüklerin sonuna –mak, -mek, -ış, -iş, -uş, -üş, -ma, -me ekleri getirilerek yapılır.
Örnekler:
- Bir gülüşün ömre bedel.
- Sana bakmak Allah’a inanmaktır.
- Yaşamak, ölmekten zor.
- Buralardan gitmek istiyorum.
Not 1: İsim-fiil ekiyle türetilen bazı sözcükler kalıplaşarak kalıcı bir nesne veya kavram adı olabilir (kaymak, çakmak, dondurma, kavurma, dolma vb.).
Not 2: Fiilden fiil yapan –iş (işteşlik) eki ile isim-fiil olan –iş eki karıştırılmamalıdır.
Not 3: Fiilden fiil yapan olumsuzluk eki –ma, -me ile isim-fiil olan –ma, -me ekleri karıştırılmamalıdır.
2) Sıfat – Fiil Ekleri (Ortaçlar)
Fiil soylu sözcüklerin sonuna –an, -en, -ası, -esi, -mez, -maz, -ar, -er, -dık, -dik, -duk, -dük, -tık, -tik, -tuk, -tük, -ecek, -acak, -miş, -mış, -muş, -müş ekleri getirilmek suretiyle yapılır. Genellikle sıfat tamlaması kurarlar.
Örnekler:
- Her seven sevilenin boy aynasıdır.
- İşleyen demir pas tutmaz.
- Gelecek hafta sınavım var.
- Tanıdık bir yüz çıkmadı karşımıza.
Not: Zaman ekleriyle sıfat-fiil ekleri karıştırılmamalıdır. Zaman ekleri fiili yüklem yapar, sıfat-fiil ekleri ise genellikle fiilleri sıfat yapar.
3) Zarf Fiil Eki (Ulaç, Bağ – Eylem)
Fiil kök ve gövdelerinin üzerine –ınca, -dıkça, -dığında, -ken, -r… -mez, -alı, -erek, -madan, -meksizin, -a…-a, -ıp ekleri getirilerek oluşturulur. Temel cümlenin zarf tümleci olurlar.
Örnekler:
- Ben gidince hüzünler bırakırım.
- Sen geçerken sahilden sessizce, gemiler kalkar yüreğimden gizlice.
- Gülerek yanıma geldi.
- Hiçbir şey söylemeden çekip gitti.