Makale, herhangi bir konuda bir düşünceyi, bir görüşü açıklamak, savunmak, bir fikri ispatlamak ya da bilgi vermek maksadıyla yazılan, delil ve ispat yolu ile anlatıma dayanan fikir yazısıdır.
Makale türünün öne çıkan özellikleri şunlardır:
- Her alanda ve hemen her konuda yazılabilir.
- Denemenin tersine kanıtlara, belgelere ve doğru bilgilere dayanmak, bir sonuca varmak gerekir.
- Belli bir saha ile ilgili ihtisasa veya araştırma-incelemeye dayanması ile diğer fikir yazılarından (fıkra, sohbet, deneme) ayrılır.
- Gazeteyle birlikte doğup gelişmiş bir yazı türüdür; çoğunlukla günlük gazetelerde, mecmualarda neşredilir ve genellikle 400-600 kelime civarındadır.
- Konu tahdidi olmayan makalede güzel bir üslup, ciddi ve hüküm bildiren kesin ifadeler, iyi seçilmiş seviyeli kelime ve deyimler aranır.
- Bir gazetenin görüş açısını temsil eden yazılara başmakale (başyazı) adı verilir.
Planı:
Makale, klasik kompozisyon planına göre giriş, gelişme ve sonuç olmak üzere üç bölümden meydana gelir:
- Giriş: Konu ortaya konur ve bununla ilgili iddialar sıralanır (bazı makalelerde ise önce hükmün verilip sonra açıklama ve ispatlar yapıldığı da olur).
- Gelişme: Muhtelif deliller, misaller ve çeşitli delillerle iddianın ispatına gidilir, konu açılır.
- Sonuç: Okuyucuya öğretilmek veya telkin edilmek istenen görüş ve düşünceler tekrar edilir, önceki anlatılanların üstüne oturacak bir hüküm verilir.
Türk Edebiyatındaki Tarihçesi:
Türk edebiyatına Tanzimat'tan sonra girmiştir. Türkiye'deki ilk makaleler Tanzimat döneminde gazetelerle birlikte görülmüştür; türün öncüsü Tercüman-ı Ahval’deki (1860) makaleleriyle Şinasi’dir. Meşhur makale yazarları arasında Namık Kemal, Ziya Paşa, Osman Turan, Nihad Sami Banarlı, Ali Fuat Başgil, Samed Ağaoğlu ve Yalçın Özer yer almaktadır.