Cümlenin ögeleri, cümlede yüklem ile görev ve anlam yönünden yükleme eşlik eden diğer parçalardan her biridir. Ögeler tek bir sözcükten veya sözcük grubundan oluşabilir ve anlamlı, doğru (kurallı) cümleler kurulabilmesini sağlarlar.
Türkçede cümlenin ögeleri şunlardır:
- Yüklem
- Özne
- Nesne
- Dolaylı tümleç (yer-yön tümleci)
- Zarf tümleci
Ana Ögeler
Cümlenin ana ögeleri yüklem ve öznedir.
- Yüklem: Cümlede bir iş, oluş, hareket bildiren ve cümleyi yargıya bağlayan ögedir. Eksiltili olmayan bir cümle kurabilmek için yalnızca yüklem yeterlidir.
- Özne: Yüklem ile bildirilen işi ya da oluşu yerine getiren veya cümle vasıtasıyla hakkında bilgi verilen ögedir. Yüklemden sonra cümlenin ikinci ana ögesidir.
Yardımcı Ögeler
Cümlenin yardımcı ögelerini oluşturan tümleçler üç grupta incelenir:
- Nesne (düz tümleç): Öznenin yaptığı ve yüklem tarafından bildirilen iş veya oluştan etkilenen kavram veya varlıktır.
- Dolaylı tümleç: Yüklemin anlamını yer, bulunma ve yönelme açısından tamamlayan ögedir; genellikle -e, -de ve -den eklerini alır.
- Zarf tümleci (edat tümleci): Yüklemde belirtilen iş ve oluşun ne zaman, neden, nasıl, ne kadar ve ne vasıtasıyla gerçekleştiğini belirtir.