İslamiyet'in Doğuşu ve Yayılması
1. İslamiyet'ten Önce Araplar
Araplar İslamiyet'ten önce büyük ölçüde puta taparlardı ve putlarını Kâbe'de saklarlar, her yıl hac mevsiminde ziyaret ederlerdi. Ayrıca Musevilik, Hristiyanlık ve Hanif dinleri de vardı. Sosyal olarak kabileler halinde yaşar, aralarında sık sık kan davaları olurdu. Şehir ve köylerde tarım ve ticaret yapılırken, göçebeler hayvancılıkla uğraşırdı. Erkekler birden fazla kadınla evlenebilir, kız çocukları çoğunlukla aşağılanır veya öldürülürdü. Kölelerin hakları yoktu.
2. İslamiyet'in Doğuşu
Hz. Muhammed 571 yılında Mekke'de doğdu. Babası Abdullah, annesi Amine Hatun’dur. Küçük yaşta anne ve babasını kaybedince dedesi ve sonra amcası Ebu Talib'in yanında büyüdü. Çobanlık ve ticaretle uğraştı. 25 yaşında Hz. Hatice ile evlendi. Doğruluğu ve güvenilirliği nedeniyle "el-emin" olarak anıldı. 40 yaşında, Hira Dağı'ndaki bir mağarada ilk vahiy geldi ve peygamber olarak görevlendirildi (610). İslam'ı önce yakın çevresine gizlice anlattı, sonra açıkça yaymaya başladı. Mekke ileri gelenleri bu duruma karşı çıktı ve Müslümanlara baskı uyguladı.
Müslümanlar 622 yılında Mekke'den Medine'ye hicret etti. Bu, İslam Devleti'nin kuruluşu sayılır ve Hz. Muhammed din ve devlet başkanı oldu. Mekkeliler Müslümanlara savaş açtı; 624'te Bedir Savaşı kazanıldı, 625'te Uhud Savaşı'nda Müslümanlar yenildi. 627’de Medine kuşatıldı ama başarı sağlanamadı. 628’de Hudeybiye Antlaşması ile Mekkeliler Müslümanların varlığını tanıdı. 630'da Hz. Muhammed Mekke'yi fethetti ve bölgedeki çoğunluk Müslüman oldu. Hz. Muhammed 632’de vefat etti.
3. İslamiyet'in Yayılışı
Hz. Muhammed'den sonra Hz. Ebubekir halife seçildi. Bu dönemde yalancı peygamberler bastırıldı, zekat vermeyenler itaat altına alındı ve Kuran kitap haline getirildi. Hz. Ömer döneminde Irak, İran, Suriye ve Mısır fethedildi. Hz. Osman zamanında Türklerle savaşlar başladı, İslam donanması kuruldu ve Kıbrıs alındı. Hz. Osman'ın son dönemlerinde karışıklıklar arttı ve Hz. Ali döneminde İslam toplumu bölündü, fetihler durdu.
Emeviler döneminde fetihler yeniden canlandı. Kuzey Afrika'nın fethi tamamlandı, İspanya fethedildi, Horasan ve Maveraünnehir alındı, İstanbul kuşatıldı. Abbasiler döneminde fetihler yavaşladı; bu dönem daha çok İslam dininin yayılması, bilim, sanat ve edebiyatın gelişmesiyle karakterize oldu. Abbasiler, Arap olmayanlara devlet ve ordu yönetiminde görev verdiler.
4. İslam Kültür ve Uygarlığı
Hz. Muhammed, din ve devlet başkanı olarak toplum sorunlarıyla ilgilendi. Hz. Ömer zamanında ülke illere bölündü, vali ve kadılar atandı. Emevilerde halifelik babadan oğula geçti, posta, maliye ve emniyet teşkilatları kuruldu. Abbasilerde vezirlik makamı oluşturuldu.
İslam Devleti genişledikçe din de yayıldı. Abbasiler özellikle hoşgörülü ve adaletli yaklaşımlarıyla İslamiyet'i Türkler ve İranlılar arasında yaydı. Sosyal yaşamda tüm Müslümanlar eşit kabul edildi; ancak Emeviler Arap olmayanlara ikinci sınıf muamelesi yaparken, Abbasiler eşit davrandı. Köleliğe son verilmedi ama kölelerin hakları genişletildi.
Emeviler döneminde Arapça resmi dil oldu ve bilim dili olarak da yaygınlaştı. Abbasiler döneminde medreseler kuruldu, Yunan eserleri Arapçaya çevrildi ve matematik, tıp, astronomi, felsefe gibi bilimler gelişti. Emeviler zamanında mimari hızla gelişti, resim ve heykel yasak olduğu için gelişmezken hat, oymacılık, nakkaşlık gibi sanat dalları gelişti.