Patent, bir sınai veya ticari buluşun imal ve satış hakkının belli bir süre için bir şahsa veya firmaya ait olduğunu gösteren devletçe onaylı resmi belgedir. Buluş belgesi, uyrukluk belgesi veya ihtira beratı olarak da bilinir ve sınai mülkiyet haklarından biridir.
Patent Hakkının Özellikleri ve Kapsamı
- Patent hakkı, çoğunlukla buluş sonucu olan mamullerle sınırlı tutulur.
- Seri halinde imal edilecek malın belli standartlara uygun olarak yalnız ilk imalatçı tarafından üretilmesi hakkını temsil eder.
- Buluşun çalınmasından ve taklitlerinden korunmasını sağlar.
- Genellikle her ülkenin kendi sınırları içinde geçerlidir; beynelmilel patent hakkı mevcut değildir. Başka ülkeler için patent hakkı istenirse ayrı ayrı o ülkelere müracaat edilmesi gerekir.
- Patent, bir çeşit şahsi mülktür; satılabilir, ipotek edilebilir ve miras olarak kalabilir.
Patent Verilme Şartları ve Süresi
Bir buluşa patent verilirken başkası tarafından tasarlanmış olmaması, genellikle bir yenilik taşıması ve ilgili olduğu alanda önemli bir ilerleme getirmiş olması arzu edilir. Temelsiz buluşlara patent verilmez. Buluşların kalitesine göre patent süreleri farklı olmakla birlikte çoğu ülkede 16-20 yıl arasında değişir.
Patent Sahibinin Hakları
Patent sahibi, ürettiği malın başkaları tarafından imalini, kullanımını ve satılmasını engelleme hakkına sahiptir. Dilediği kimselere buluşunun imal, kullanım veya satış haklarından herhangi birini bir lisans aracılığı ile devredebilir ve karşılığında imtiyaz hakkı veya başka çeşit karşılık alır. Patentli mamullerde değişiklik yapan kaşifler müracaat ederek "ek patent" alabilirler. Patentli bir mamülden yetkisiz olarak faydalanmaya kalkışanlar ise mahkeme kararıyla tazminat ödemek zorunda kalırlar.
Tarihçe
Patent verme uygulaması 15. yüzyılda İtalya'da başlamış ve sonraki 200 yıl içinde Avrupa ülkelerine yayılmıştır. Resmi patent tescili 1790'da Amerika'da, 1791'de Fransa'da başlamış, sonraki yıllarda ise birçok ülkede patent kanunları çıkarılmıştır.