Question

küçük  ünlü uyumu nedir? örneklerle açıklarmısınız

Answer 1

Küçük ünlü uyumu ya da Düzlük-yuvarlaklık kuralı, Türkçe sözcüklerin ayırt edilmesinde kullanılan ses uyumlarından biri ve Türkçe sözcüklere ait ortak bir özelliktir.

Küçük ünlü uyumu kuralı iki yönlüdür:

• Düzlük Kuralı: Türkçede bir sözcüğün ilk hecesinde düz ünlü (a, e, ı, i) varsa sonraki hecelerde de düz ünlü bulunur (örneğin: anlaşmak, yanaşmak, kayıkçı, ısırmak, ılıklaşmak, seslenmek, yelek, bilek, çilek vb.).
• Yuvarlaklık Kuralı: Türkçede bir sözcüğün ilk hecesinde yuvarlak ünlü (o, ö, u, ü) varsa bunu izleyen ilk hecede dar yuvarlak (u, ü) veya geniş düz (a, e) ünlü bulunur (örneğin: boyunduruk, çocuk, odun, yorgunluk, yoklamak, vurmak, yumurta vb.).

Ayrıca, küçük ünlü uyumuna aykırı sözcüklere getirilen ekler, sözcüğün son ünlüsüne uyar: kavun-u, konsolos-luğ-u, mümin-lik, müzik-çi, yağmur-luk.

Answer 2

Türkçede sözcüklerde ilk hece düz ünlü başlıyorsa (a, e, ı, i) diğer hecelerde de düz ünlü bulunmak zorundadır.

Türkçede sözcüklerde ilk hece yuvarlak ünlü ile başlıyorsa (o, ö, u, ü) diğer heceler ya düz geniş (a, e) ya da dar yuvarlak (u, ü) olmak zorundadır.

NOT 1: Büyük ünlü uyumuna uymayan sözcüklerde küçük ünlü aranmaz.

NOT 2: İlk hecesi dışında o, ö bulunan sözcükler küçük ünlü uyumuna uymaz.

Answer 3

Küçük Ünlü Uyumu Nedir?

Bir kelimenin ilk hecesinde düz sesli harf (a, e, ı, i) varsa, diğer hecelerinde de düz sesli harf olması gerekir. Kelimenin ilk hecesinde yuvarlak sesli harf (o, ö, u, ü) varsa, diğer hecelerinde ya düz-geniş (a, e), ya da dar-yuvarlak (u, ü) sesli harf bulunması gerekir. Buna küçük ünlü uyumu kuralı (düzlük-yuvarlaklık uyumu) denir.

Örnekler:

• Düz sesli harfle ilgili örnekler: arkadaş, karanlık, kelime, merdiven, serilmek, ıslık, ılık, ırak, sıcaklık, incelik, iyi
• Yuvarlak sesli harfle ilgili örnekler: kova, orak, oğlak, oğlan, gözlem, önem, uğrak, uygar, uğraşmak, üzer, üçer, okul, kuru, uygun, olumlu, bozulmuş, çocuk, oğul, ölümlü, öküz, uğur, ululuk, üçüz, üzüm, süzgün...

Büyük Ünlü Uyumu ile Farkı:

Büyük ünlü uyumunda kelimedeki bütün ünlülerin kalınlık ve incelik bakımlarından uyuşmaları gerekli iken, küçük ünlü uyumunda her ünlü kendinden önceki ünlüye uymak zorundadır. Örneğin “kolaylık” kelimesinde “ı” ünlüsü kendinden önceki “a” ünlüsüne uyarken “a”dan önceki “o” ünlüsüne uymayabilir. Küçük ünlü uyumunda yan yana gelen her hece dikkate alınır.