Cüz-i İrade: Allah tarafından insana verilen, dilediği gibi hareket edebilme yeteneği ve seçme serbestliğidir. Biraz daha bu kavramı açarsak: Allah insana okuma, yazma, koşma, yemek yeme, içme, oturma gibi bir çok kabiliyetler vermiştir. Bu kabiliyetlerin her birine "külli irade" denilir.
Burada geçen "külli irade" tabirini, Allah'ın külli iradesiyle karıştırmamak gerekir. Allah'ın "külli iradesi"; Allah'ın dilediği her şeyi yapabilmesi ve emrinin önüne hiçbir şeyin geçememesidir. İnsanın "külli iradesi" ise; Kendisine verilen yeteneklerdir.
İşte insan, o yeteneklerden bir tanesi ile bir işe yöneldiğinde o "külli irade" artık cüz'ileşmiş olur. Buradaki "cüzi" ifadesi "ufaklık" manasında olmayıp, "belirlilik" manasındadır. Mesela insanda yemek yeme kabiliyeti vardır.
Bu "külli iradedir." İnsan bu kabiliyeti ile simit yemeğe başladığında artık bu kabiliyeti cüzileşmiş olur. Artık insan kendindeki külli iradeyi belli bir yönde kullanmış ve simit yemeğe başlamıştır. İşte buna cüz-i irade denilir. İnsan burada serbesttir.
Simit yiyebileceği gibi bir haramı yemeği de tercih edebilir. Zaten onu mesul eden: ona bu tercih yetkisinin verilmesidir.