Question

Arpa yetiştiriciliğinde iklim ve toprak koşulları nelerdir?

Answer 1

Arpa, Buğdaygiller (Gramineae) familyasından en önemli hububatlardan birisidir. Tarihçesi çok eskilere dayanmakta olup eski Mısır hiyerogliflerinde ve piramitlerinde arpa resimlerine rastlanmaktadır. Anavatanı Önasya olan arpa, genellikle ılıman ve sıcak iklimleri sever.

Buğday kadar verimli olmamakla birlikte kıraç ve verimsiz topraklarda ve farklı iklim şartları altında yetiştirilebildiği için dünya hububat üretiminde önemli bir yer tutmaktadır. Zirai işlemleri diğer buğdaygillerle aynıdır ve daha kısa zamanda, daha erken yetişir.

Arpa Yetiştirme Türleri ve Özellikleri

• Yazlık arpa: Yazların çok kısa sürdüğü yüksek ve soğuk bölgelerde ilkbaharda ekilir.
• Kışlık (Güzlük) arpa: Alçak ve ılıman bölgelerde sonbaharda ekilir.

Arpanın ekim alanı buğdaya nazaran çok geniştir. Buğdayın yetişmediği yüksekliklerde (2500 metre) yetiştiği gibi, 70° kuzey paraleline kadar olan yerlerde de yetişebilir. Kuvvetli ve sulak topraklarda buğdaydan daha fazla verim alınabilir; bu yüzden köylüler en kuvvetli tarlalarına arpa ekerler ve bu tarlalara arpalık derler.

Arpa başakları uzun kılçıklı ve tek çiçeklidir, yaprakları buğdaydan daha geniştir ve boyu bir metre kadardır. Yeşilken biçilerek hayvan yemi olarak kullanıldığı gibi samanı da çok makbüldür. Arpanın 12'den fazla türü mevcuttur:

• Hordeum distichum: Başakları iki sıralıdır. Taneleri az fakat dolgundur. Genellikle malt imali için yetiştirilir. Arabistan’da ve benzer iklim özelliklerini taşıyan bazı bölgelerde tabii olarak yetişen yabani arpanın da başakları iki sıralıdır.
• Hordeum polysticum: Başakları çok sıralı, genellikle 5-6’lıdır. Hayvan yemi olarak yetiştirilir.

Answer 2

Arpa yetiştiriciliği hakkında n elde edilen bilgiler şunlardır:

• Familyası ve Önemi: Buğdaygiller (Gramineae) familyasındandır ve en önemli hububatlardan birisidir. Tarihçesi çok eskilere dayanmakta olup Eski Mısır hiyerogliflerinde ve piramitlerinde arpa resimlerine rastlanmaktadır. Anavatanı Önasya’dır ve genellikle ılıman ve sıcak iklimleri sever.
• Yetişme Şartları: Buğday kadar verimli olmamakla birlikte kıraç ve verimsiz topraklarda, farklı iklim şartları altında yetişebildiği için dünya hububat üretiminde önemli bir yer tutar. Zirai işlemleri diğer buğdaygillerle aynıdır ve daha kısa bir zamanda, daha erken yetişir. Kuvvetli ve sulak topraklarda buğdaydan daha fazla verim alınabilir.
• Ekim Dönemleri: Yazlık arpa genellikle yazların çok kısa sürdüğü yüksek ve soğuk bölgelerde ilkbaharda ekilir. Kışlık (güzlük) arpa ise alçak ve ılıman bölgelerde sonbaharda ekilir.
• Ekim Alanı ve Coğrafi Dağılımı: Ekim alanı buğdaya nazaran çok geniştir. Buğdayın yetişmediği yüksekliklerde (2500 metre) yetişebildiği gibi, 70° kuzey paraleline kadar olan yerlerde de yetişebilir. Köylüler en kuvvetli tarlalarına arpa ekerler ve bu tarlalara arpalık derler.
• Bitkisel Özellikleri: Başakları uzun kılçıklı ve tek çiçeklidir. Yaprakları buğdaydan daha geniştir ve boyu bir metre kadardır. Yeşilken biçilerek hayvan yemi olarak kullanıldığı gibi samanı da çok makbüldür. 12’den fazla türü mevcuttur.
• Başlıca Türleri: Hordeum distichum türünde başaklar iki sıralıdır, taneleri az fakat dolgundur ve genellikle malt imali için yetiştirilir. Hordeum polysticum türünde ise başaklar çok sıralı (genellikle 5-6'lıdır) olup hayvan yemi olarak yetiştirilir.

Answer 3

Arpa, tek yıllık ve uzun gün bitkisi olmasına rağmen farklı gün uzunluklarına uyum sağlayabilir. Tahıllar arasında en fazla kardeşlenen bitkidir ve 5-8 kardeş verir. Bitki boyu ortalama 35-100 cm arasında değişir. Başakları 8-15 cm uzunluktadır ve 2, 4 veya 6 sıralı olabilir. Çiçeği kavuz ve kapçık tarafından sarılır; kavuzlu arpalarda taneye yapışıktır ve hasatta ayrılmaz. Tanenin yaklaşık %10-13’ü kavuzdan oluşur. Arpanın yapısında %9-13 ham protein ile yaklaşık %67 karbonhidrat bulunur.

Serin iklim tahılları arasında buğdaydan sonra en çok ekilen arpa, başlıca hayvan yemi ve malt sanayinde kullanılır. Yemlik arpalarda protein oranı yüksek olmalıdır; fazla kavuz besin değerini düşürür. Maltlık arpalarda ise protein oranı düşük tutulur (%9-10,5). Malt genellikle iki sıralı beyaz arpalardan elde edilir.

Ekim Nöbeti

Arpa ekimi buğday öncesi veya sonrası ile üst üste yapılmamalıdır. Baklagil bitkileri, mısır, pamuk, patates, pancar ve sebzelerle münavebe tavsiye edilir.

Toprak İsteği

Organik maddece zengin, milli, havalanması ve nemliliği uygun, nötr reaksiyonlu topraklar arpa için idealdir.

Toprak Hazırlığı

Sonbaharda bitki kalıntıları temizlenmeli veya parçalanmalıdır. 15-20 cm derinlikte sürüm yapılmalı, sonra diskaro ve tırmık gibi aletlerle kesekler kırılmalı, tapan ile tohum yatağı hazırlanmalıdır.

Gübreleme

Toprak analizi yaptırıldıktan sonra Ege Bölgesi için tavsiye edilen gübreler; taban gübre olarak 15 kg/da 20:20:0, üst gübre olarak 15 kg/da amonyum nitrat. Taban gübre ekimle birlikte veya en fazla bir hafta önce verilmelidir. Üst gübre kardeşlenme döneminde uygulanır. Maltlık arpalarda azotlu gübrelerin fazla kullanılmamasına dikkat edilmelidir.

Ekim Zamanı ve Tohum Miktarı

Ege Bölgesi yazlık arpa çeşitleri için en uygun ekim zamanı 15 Kasım-15 Aralık'tır. Kışlık çeşitler daha erken ekilir. Zorunlu durumlarda yazlık arpa ekimi ocak ortalarına kadar uzayabilir.

Tohum miktarı ekim zamanı, tohum kalitesi, tohum yatağı, çeşit, toprak verimliliği ve iklime göre belirlenir. Ege Bölgesi için 18-20 kg/da tohum önerilir. Mibzerle ekim yapılırsa bu miktar 2-3 kg azaltılabilir. Ekim derinliği 3-5 cm arasında olmalıdır.

Sulama

Genelde sulama gerekmez, ancak gelişme döneminde yağış az ise sulama yapılmalıdır. Sulama, sapa kalkma ve süt olum devrelerinde iki kez yapılabilir; tek sefer sulama yapılacaksa süt olum devresinde yapılmalıdır.

Yabancı Ot Kontrolü

Arpa tarlalarında dar ve geniş yapraklı yabancı otlar görülür. Arpa dar yapraklı olduğu için dar yapraklı otlarla mücadele zor ve maliyetlidir. Kimyasal mücadele tavsiye edilir. Dar yapraklılar arasında yabani yulaf, kuş otu, delice ve tilki kuyruğu bulunur; difenzoquat, diclofenac methyl, flamprop isopropyl gibi etken maddeleri içeren herbisitler kullanılır. Geniş yapraklılarda ise yabani hardal, pıtrak, sarı ot gibi türler bulunur; 2,4-D amin, 2,4-D ester ve MCPA içeren herbisitler önerilir.

Hasat ve Depolama

Hasat, tane nemi %13’ün altına düştüğünde yapılmalıdır. İyi kurutulmadan hasat edilen arpada kalite düşer. Biçerdöverle hasatta ayarların doğru yapılması önemlidir, özellikle biralık arpalarda tane kırılmaları önlenmelidir. Depolama için kuru, havadar ve aydınlık ambar tercih edilmeli; arpa %13’ten az nem ve 15 ºC’den düşük sıcaklıkta saklanmalıdır. Yabancı tohumlardan arındırılmış olmalıdır.

Islah Çalışmaları

Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü, 1968’den itibaren yüksek verimli yemlik ve maltlık çeşitler geliştirmiştir. Gem (1975), Kaya (1977), Bornova92 (1992), Akhisar98, Vamıkhoca98, Süleymanbey98 ve Şerifehanım98 (1998) çeşitleri tescil edilmiştir. Tohumluk üretimleri aynı enstitü tarafından yapılmaktadır.