Zaman gösteren mekanik veya elektronik cihazlar olan saatlerin çalışmasını, muntazam aralıklarla sayma yapan bir mekanizma sağlar. Mekanik, elektromekanik veya elektronik olsun bütün saatlerin çalışması prensip olarak sayı sayan bu mekanizma ile gerçekleşir.
Saatlerin çalışma sistemleri çeşitlerine göre şu şekildedir:
- Mekanik saatler: Dişlileri çeviren kuvvet bir ağırlık veya yaydan (zemberekten) temin edilir. Zemberek büyük dişli çarkı, bu da pinyon dişliyi çevirir ve bu düzen eşapman çatalına kadar ulaşır. Eşapman çatalı dişlilerin daima ileri dönüşünü ve sarkaç veya balans ağırlığına darbeler vererek eşit aralıklarla salınımını sağlar. Saatin sayma düzeni, eşapman çatalı ve buna bağlı sarkaçtır.
- Elektrikli saatler: İlk elektrikli saatler mekanik yapıya sahip olup, ağırlık veya sarkaçın görevini elektrik akımının doğurduğu manyetik alan yapmaktaydı. Daha sonra geliştirilen modellerde, manyetik bobinli çatal balans tekerinin yerini almış ve bobin enerjilendikçe çatalı titreştirerek indeks dişlisinin dönmesini sağlamıştır.
- Elektronik kuartz saatler: İki türlü kuartz saat bulunmaktadır. Birinci türde kuartz osilatör alternatif akım üreterek bir motoru tahrik eder. İkinci türde ise hareketli hiçbir kısım olmayıp yüksek frekanslı kuartz osilatör elektronik devreleri sürer ve saat sıvı kristal veya LED göstergeden okunur.