Radyasyonun Tanımı
Radyasyon (ışınım), elektromanyetik dalgalar veya parçacıklar biçimindeki enerji yayımı ya da aktarımıdır. Radyoaktif maddelerin alfa, beta, gama gibi ışınları yayması veya uzayda yayılan herhangi bir elektromanyetik ışını meydana getiren unsurların tamamı da radyasyon olarak adlandırılır.
Bir maddenin atom çekirdeğindeki nötron sayısı proton sayısına göre fazla olduğunda kararsız bir yapı oluşur. Çekirdeğindeki nötronlar alfa, beta, gama gibi çeşitli ışınlar yayarak parçalanır. Çevresine bu şekilde ışın saçarak parçalanan maddelere radyoaktif madde denir.
Radyasyonun İnsan Üzerindeki Etkileri
Radyasyonun insan sağlığı üzerindeki etkileri ışınımın türüne ve frekansına göre değişiklik gösterir:
- İyonlaştırıcı Radyasyon ve DNA Hasarı: Çok yüksek frekansta olan alfa, beta, gama ve X ışınları kimyasal bağları kırabilecek enerjiye sahiptir. Bu iyonlaşabilen ışınımlar, hücrenin genetik materyali olan DNA'yı parçalayabilir. DNA'nın zarar görmesi hücreleri öldürür ve dokunun zarar görmesine yol açar. DNA'da çok az bir zedelenme bile kansere yol açabilecek kalıcı değişikliklere sebep olabilir.
- Sağlık ve Genetik Üzerindeki Etkileri: Radyoaktif atıklar ve yüksek düzeyde radyasyona maruz kalmak; doğrudan ölüme, yaralanmalara, sakatlanmalara ve hastalıklara yol açabilir. Ayrıca belirtileri sonradan çıkabilecek genetik etkilerle nesilden nesile geçebilecek kalıcı izler bırakabilir.
- UV (Morötesi) Işınlar: Güneşten kaynaklanan bu ışınlar cilt kanserleri başta olmak üzere insan sağlığına birçok zarar verir.
- Mikrodalga ve Radyo Dalgaları: Cep telefonları, baz istasyonları ve mikrodalga ısıtıcılar gibi kaynakların yakın ve yüksek güçte bulunması, vücudun derinliklerinde hissedilmesi zor bir ısınmaya sebep olur ve bu durum insana zararlı olabileceği gibi kanserojen etkilere de yol açabilir.
- Zararsız Işınımlar: Görünür ışık (doğrudan göze ve çok yüksek şiddette uygulanmadıkça) ve ısınmayı sağlayan kızılötesi (IR) bandındaki ışınımlar zararsız kabul edilir.