Alp Arslan (1029 - 15 Aralık 1072), Büyük Selçuklu Devleti'nin ikinci hükümdarı olan Türk devlet adamı, askerî komutan ve hükümdardır. Asıl adı Muhammed olup, Türklerin Orta Asya'dan Anadolu'ya gelişlerini ve mücadelesini yönetmiştir.
Büyük Selçuklu Devleti'nin kurucularından Horasan Valisi Çağrı Bey'in oğlu ve Selçuklu Sultanı Tuğrul Bey'in yeğenidir. Tuğrul Bey'in 1063 yılında ölümü ve taht kavgalarının ardından Rey şehrinde Selçuklu Devleti tahtına çıkmıştır. Vezirliğe Nizam ül-Mülk'ü tayin etmiştir.
Alp Arslan dönemindeki bazı önemli olaylar ve fetihler şunlardır:
- Gürcistan ve Doğu Anadolu'ya seferler düzenlemiş, Kars ve Ani bölgesini ele geçirmiştir. Bu fetih neticesinde Abbasi Halifesi Kaim bi-Emrillah kendisine "Ebu'-Feth" (Fetihlerin babası) lakabını vermiştir.
- 1064-1065 yıllarında Üst-yurd ve Mangışlak taraflarına sefer düzenleyerek Kıpçakları ve Türkmenleri idaresi altına almıştır.
- 1071 yılında Malazgirt Ovası'nda, kendinden sayıca üstün olan Bizans İmparatoru IV. Romanos Diogenes komutasındaki orduyu Hilal taktiğiyle mağlup etmiş ve Bizans imparatorunu esir almıştır.
Sultan Alp Arslan, Karahanlılar üzerine düzenlediği sefer sırasında Yusuf El Harezmi adlı bir kale kumandanı tarafından hançerlenerek 15 Aralık 1072'de hayatını kaybetmiştir.