Birleşmiş Milletler Örgütü'nün insan haklarıyla ilişkisi, evrensel bir yasa niteliğinde kapsamlı bir insan hakları hukuku çatısı kurmasıyla başlar. BM, uluslararası ölçekte kabul edilen geniş kapsamlı ekonomik, sosyal, kültürel, siyasi ve medeni haklar dizisi tanımlamıştır. Bu hakları teşvik edecek ve koruyacak mekanizmalar kurmuş, hükümetlere insan haklarının korunması hususundaki sorumluluklarını yerine getirmelerinde yardımcı olmuştur.
Söz konusu yasal çatının temelleri, BM Genel Kurulunca sırasıyla 1945 ve 1948’de kabul edilmiş olan Birleşmiş Milletler Antlaşması ve İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'dir. BM; kadınlar, çocuklar, engelliler, azınlıklar, göçmen işçiler gibi savunmasız grupları da kapsayan standartlar geliştirerek insan hakları hukukunu genişletmiş ve bu grupların ayrımcı uygulamalardan korunmasını sağlamıştır.
Örgütün insan haklarıyla ilişkisindeki temel noktalar şunlardır:
- Birleşmiş Milletler Antlaşması: Örgütün dört ilkesel görevinden biri, "ırk, cinsiyet, dil veya din ayrımı yapmadan herkes için insan hakları ve temel özgürlüklere saygıyı" teşvik etmektir. Antlaşma, devletleri uluslararası alanda insan haklarına saygının sağlanması için BM ile ortak hareket etmek konusunda bağlamaktadır.
- İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi: 10 Aralık 1948'de kabul edilen bu beyannamenin 30 maddesi; temel, medeni, kültürel, ekonomik, siyasi ve sosyal haklardan bahsetmektedir. Birçok ülke temel hukuk veya anayasalarında Evrensel Beyanname’nin maddelerine yer vermiştir.
- Uluslararası Sözleşmeler ve Mekanizmalar: Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmeleri ile Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmeleri (1966) ile birlikte Beyanname'nin şartları yasal açıdan bağlayıcı taahhütlere çevrilmiştir. Devletlerin insan hakları anlaşmalarına riayetini denetleyici BM mekanizmaları ve BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri, dünyadaki tüm insanların haklarının korunması ve teşvik edilmesi için çalışmaktadır.