Mevlâna, 30 Eylül 1207 yılında bugün Afganistan sınırları içerisinde yer alan Horasan Ülkesi'nin Belh şehrinde doğmuştur. 17 Aralık 1273 tarihinde Konya'da vefat etmiştir.
Mevlâna'nın babası, "Bilginlerin Sultânı" unvanını almış olan Hüseyin Hatibî oğlu Bahâeddin Veled'tir. Annesi ise Belh Emiri Rükneddin'in kızı Mümine Hatun'dur.
Babası Sultânü'l-Ulemâ Bahaeddin Veled, siyasi olaylar ve yaklaşmakta olan Moğol istilası nedeniyle 1212 veya 1213 yıllarında aile fertleri ve yakın dostları ile birlikte Belh'den ayrılmak zorunda kalmıştır. İlk durakları Nişâbur olmuştur ve burada mutasavvıf Ferîdüddin Attar ile karşılaşmışlardır.
Mevlâna, 15 Kasım 1244 yılında Şems-i Tebrizî ile karşılaşmıştır. Şems'in aniden ölümü üzerine birliktelikleri uzun sürmemiştir.