Mantıkta istidlâl (akıl yürütme), zihnin bilinen önermelerden bilinmeyen bir önermeye ulaşması işlemidir. Akıl yürütme yolları vasıtasız ve vasıtalı olmak üzere iki ana grupta toplanır:
1. Vasıtasız (Doğrudan) Akıl Yürütme
Tek bir öncülden sonuç çıkarma işlemidir. Başlıca türleri şunlardır:
- Düz döndürme (aks-i müstevî)
- Ters döndürme (aks-i nakīz)
- Karşı olma (tekabül)
2. Vasıtalı (Dolaylı) Akıl Yürütme
Bir sonuca ulaşabilmek için aralarında ortak bir terim bulunan birden çok önermeye ihtiyaç duyulan akıl yürütme türüdür. Üç ana kısma ayrılır:
- Kıyas (Tasım / İstintac): Tümel bir hükümden tikel bir hükme ulaşma veya öncüllerden zorunlu bir sonuç çıkarma yoludur.
- İstikrâ (Tümevarım): Tikeller hakkında verilen tekil hükümlerden hareketle tümel bir hükme varma yoludur.
- Temsil (Benzeşim / Analoji): İki tikel arasındaki benzerliğe dayanarak bir tikel hakkında geçerli olan hükmü diğer tikel için de geçerli sayma yoludur.