"İnsan Ne ile Yaşar" kitabının özeti şu şekildedir:
Kunduracı Simon, fakir bir hayat sürmektedir. Bir gün alacaklarını toplamak için köyə gittiğinde, paranın çok az bir kısmını alabilir ve canı sıkıldığı için içki içer. Evine dönerken kilisenin yanında çırılçıplak duran genç bir adam görür. İnsanlığından utanarak geri döner; üstündeki ceketini, kuşağını ve çizmelerini adama verip evine getirir. Bu adamın adının Mikail olduğunu öğrenirler. Simon'un karısı Matroyna, başlangıçta evde olan son bir tabak yemeği istemeyerek de olsa gariban haline acıdığı için onlara verir ve yabancıya tavan arasında yatak verirler.
Ertesi gün Simon, Mikail'e kundura dikmeyi öğretir. Mikail kısa sürede usta bir kunduracı olur ve bu durum Simon'un işlerini düzeltir. Aradan geçen yıllar içinde Mikail, terlik siparişi olayını ve ayağı topal iki çocuğu olan kadını gördükten sonra gülümser.
Sonrasında Mikail bir melek olduğunu açıklar. Tanrı'nın kendisine yeni doğum yapmış kadının canını almasını emrettiğini ancak kadının kocasının yeni ölmüş olması sebebiyle bu görevi yapamadığını belirtir. Bunun üzerine Tanrı'nın kendisine üç hakikati öğrenmesini söylediğini anlatır:
- İnsanda yaşayan şeyin sevgi olduğunu ilk kez Simon'un hanımı yemek verdiğinde yüzündeki yumuşamayı görünce anladığını ve bu yüzden gülümsediğini,
- İnsana verilmeyen şeyin kendi ihtiyaçlarının bilgisi olduğunu, çizme isteyen adam geldiğinde arkasındaki ölüm meleğini görünce anladığını,
- İnsanın ne ile yaşadığını; o kadın ve çocukları görünce insanın içindeki Allah ile yaşadığını anlayarak üçüncü kez gülümsediğini ifade eder.
Mikail, Tanrı'nın kendisini affettiğini belirterek melek haline döner ve insanın kendi çabasıyla değil, yüreğinde sevgi taşıyarak sevgi ile yaşadığını vurgular.