TANIMLAMA
Bir kavramı bütün öğeleriyle anlatmak yerine, özel ve değişmez niteliklerini sayarak tanıtmaktır. Tanımlama, bir düşünceyi aktarmanın doğrudan bir yoludur. İşlenmekte olan bir konunun anahtar kavramları varsa bunlar çoğunlukla tanımlarla verilir. Tanımla kavramın temel özellikleri belirtilirken anlam yoğunluğu da yer alır. Tanım açıklama gerektirir. Özellikle açıklama ve tartışma anlatım biçimlerinde kullanılır.
ÖRNEKLEME
Dolaylı bir anlatım yoludur. Konuyu örneklerle açıklamaktır. Örnekleme soyut düşünceyi daha anlaşılır bir duruma getirerek somutlaştırır, hem de düşünceye inandırıcılık katar. Düşünceyi kanıtlama; yazı içinde kişi, nesne adlarına, fıkra, anı, fabl, kısa olaylara yer verilerek, yazarın adı, kitabı, bilim, sanat adamlarının düşünceleri söylenerek yapılan birer örneklemedir.
KARŞILAŞTIRMA
İki varlık ya da iki kavram arasındaki benzerlik ve karşıtlıklardan yararlanarak düşünceyi geliştirmektir.
TANIK GÖSTERME
Düşüncelerimizi inandırıcı kılmanın bir yöntemidir. Öne sürdüğümüz bir düşünceyi paylaşan ünlü kişilerin sözlerinden alıntı yapıp adlarını da birlikte kullanırsak tanık gösterme yöntemine başvurmuş oluruz.
BENZETME
Söze güç ve güzellik katmak amacıyla aralarında ilgi kurulan, uygunluk bulunan kavramlar arasında açıklama yapmak amacıyla birinden ötekine özellik aktarma benzetme olarak adlandırılır. Benzetmede aktarılacak özellikçe üstün olandan diğerine özellik aktarılır. Böylece somutluk sağlanır.
NESNEL VERİLERDEN YARARLANMA
Öğretici nitelikli kimi metinlerde yazarlar düşüncelerini açmak için sayısal verilere bağlı kalırlar. Bunlar da bizim için uyarıcı ipuçları olur, düşünceyi açıklamada somutluk kazandırır. Böylece söylenenleri kolayca algılayıp kavrarız.
NEDEN SONUÇ İLİŞKİSİNİ GÖSTERME
Öğretici metinleri kavramada neden sonuç ilişkisini kurma, gösterme metni kavramamızda önem taşır. İlk tümceyle onu izleyen tümceler arasında bir ilişki vardır. Sonuç nedenle gerçekleşir.