Cilalı Taş Devri (M.Ö. 8000-5500), önceki devirlere göre daha sert ve düzgün taş aletlerin, ayrıca topraktan veya kilden yapılan ve ateşte pişirilen kapların (seramik sanatının) yapıldığı bir dönemdir. Bu devirde insanlar bilgi ve teknik açısından ileri bir düzeye çıkmış, kemik ve taştan daha kullanışlı aletler üretmiştir.
Bu dönemin temel özellikleri ve gelişmeleri şunlardır:
- Yerleşik Hayat ve İlk Köyler: İnsanların yerleşik düzene geçmesi bu dönemde gerçekleşmiştir. Birbirine yakın aileler topluca bir yerde oturarak köyleri meydana getirmiş ve tarihteki ilk köyler kurulmuştur.
- Üretici Hayat ve Tarım: İnsanlar tahıl üretimine (buğday ve arpa gibi bitki türlerini yetiştirme) başlamış, hayvanlar evcilleştirilmiş ve insanlar tüketicilikten üretici duruma geçmişlerdir.
- Ticaret: İlk defa ticaret başlamıştır.
- Yaşam Tarzı Değişiklikleri: Buzulların çekilmesiyle ılıman iklim kuşağında bitki ve hayvan popülasyonlarında gelişmeler yaşanmıştır. İnsan toplulukları; hayvanları evcilleştirerek sürü oluşturanlar (göçebe veya yarı-göçebe hale gelenler) ve tarımla uğraşarak yerleşik düzene geçenler olmak üzere iki ana kolda gelişmiştir. Bu topluluklar avcı-toplayıcı yaşam tarzından çıkıp besin üreten topluluklara dönüşmüştür.
- Neolitik Devrim: Tarım yapmanın öğrenilmesi, besin maddelerini saklayabilen ve beslenme açısından daha güvenli toplumlar yaratmıştır. İnsan topluluklarının yaşam biçiminde köklü değişikliklere yol açan bu süreç Neolitik Devrim olarak adlandırılmıştır. Bu süreç başlangıçta Orta Doğu, Ön Asya ve Uzak Doğu gibi geniş ve düzenli akarsuların yaygın olduğu bölgelerde ortaya çıkmıştır.