Kemiklerin yapısı, yaklaşık %25 su, %45 inorganik madensel tuzlar (kalsiyum, karbonat, fosfat, magnezyum fosfat ile iz miktarda sodyum) ve %30 organik maddelerden oluşur. Bu yapısı sayesinde kemik hem sertlik hem de esneklik kazanır. Kemik dokusu iki ana kısıma ayrılır: sıkı kemik dokusu ve süngerimsi kemik dokusu.
1. Sıkı kemik dokusu; Vücuttaki tüm kemiklerin dış tabakasını ve uzun kemiklerin gövdesini oluşturur. Lameller şeklinde düzenlenen bu dokunun ortasında kan damarları ve sinirlerin geçtiği Havers kanalları bulunur. Havers kanalları oksijen ve besin maddelerini kemik hücrelerine iletir. Bu kanalları birbirine bağlayan yan kanallara ise Volkmann kanalları denir.
2. Süngerimsi kemik dokusu; İnce kemik lamellerinden oluşur, içinde kırmızı kemik iliği bulunur ve sıkı kemik dokusuna göre daha yumuşaktır. Genellikle uzun kemiklerin uç kısımlarında ve diğer kemiklerin iç kısmında yer alır.
Kemiklerin fiziksel yapısı üç ana kısımdan oluşur: Pars ossea (kemik kısmı), Pars kartilaginea (kıkırdak kısmı) ve Periosteum (kemik zarı).
Makroskopik olarak kemik yapısı;
- Substantia compacta: Kemiklerin dış kısmında bulunan sert ve yoğun dokudur. İçinde Havers kanalları ve bunlara bağlı kılcal damarlar bulunur.
- Substantia spongiosa: Kemiklerin iç kısmında süngerimsi yapıdadır. Trabekül adı verilen kemik boynuzcukları ve aralarındaki boşluklar (cavum medullare) bulunur. Burada kemik iliği yer alır. Yeni doğanlarda kırmızı kemik iliği (medulla osseum rubra), yaşlılarda ise sarı kemik iliği (medulla osseum flava) bulunur.
Hormonlar ve beslenmenin kemik yapısı üzerindeki etkileri; Günlük beslenme fosfor ve kalsiyum açısından zengin olmalıdır. Ayrıca D, A, C vitaminleri eksikse takviye edilmelidir. Özellikle D vitamini, kalsiyumun kemik dokusuna yerleşmesini sağlar ve kemik sağlığı için önemlidir.
Kemik gelişiminde görülen hastalıklar;
- Raşitizm: Genellikle çocuklarda görülen, D vitamini eksikliğine bağlı kemik gelişimi bozukluğudur.
- Osteomalazi: Raşitizmin erişkinlerdeki karşılığıdır, D vitamini eksikliği sonucu ortaya çıkar.
- Osteoporoz: Yaşlılıkta kemik yoğunluğunun azalması sonucu kemiklerin zayıflaması durumudur.