Skolastik düşünce, dar ve sınırlandırılmış bir düşünce biçimidir. Bilinen bir düşüncenin dışında hiçbir düşünceye hayat hakkı tanımaz. Olaylara siyah-beyaz bakar, ara tonları görmezden gelir.
Osmanlı Devleti'nde skolastik zihniyet, özellikle medrese eğitiminin katılaştığı dönemlerde kendini göstermiştir. Halkın büyük çoğunluğu Müslümandı ve yönetimde görev almanın koşulu Müslüman olmak ve Türkçe konuşmaktı.
Skolastik zihniyetin Osmanlı'daki etkileri:
- Pozitif bilimlerin gelişmesini engellemiştir
- Yenilikçi düşüncelerin önünü tıkamıştır
- Medrese eğitiminin çağın gerisinde kalmasına neden olmuştur
- Avrupa'daki Rönesans ve Reform hareketlerinin geriden takip edilmesine yol açmıştır
Bu zihniyet, Osmanlı'nın gerileme döneminde sıkça tartışılan konulardan biri olmuş ve Tanzimat'la birlikte kırılmaya başlamıştır.