Denemenin özellikleri şunlardır:
- Denemede konu özgürce seçilir.
- İnsanı ve toplumu ilgilendiren her şey (yaşama, ölüm, aşk, sanat, felsefe, din, ahlâk, töre, bilim, siyaset vb.) denemenin konusu olabilir.
- Deneme yazarı kendisiyle konuşur gibi yazar.
- Dili doğru ve güzel kullanır.
- Düşünce ufku geniş ve kendine özgü bilgi birikimine sahiptir.
- Kendi duygularının dışında başkalarının düşüncelerine de saygı duyar.
- Denemeci ele aldığı konuyu içtenlikle anlatır.
- Denemeci, bayağı bir anlatıma inmeden terim ve felsefi kavramların ağırlığından uzak bir üslubu tercih eder.
- Denemeci, denemenin sonunda kesin bir yargıya, bir sonuca varmak amacında değildir.
- Deneme, herhangi bir konuda düşündürücü, öğretici, inandırıcı ve ufuk açıcıdır.
- Deneme rahat okunan bir düşünce yazısıdır.
- Denemecinin öne sürülen her düşünce ya da savı doğrulama, kanıtlama gibi bir kaygısı yoktur. Deneme, makale ve eleştiriden bu yönüyle ayrılır.
- Deneme yazarı birçok kaynaktan beslenir: Felsefî, sosyolojik, tarihî tema ve olayların yanında bilimsel veriler ve ünlü kişilerin özdeyişleri olabilir. Yine de denemeci seçtiği konuyu farklı bir yaklaşımla işler.