Question

II. Abdülhamit Döneminde Hazırlanan Petrol Haritalarında Hangi Bölgeler Gösterilmiştir?

Answer 1

II. Abdülhamid döneminde Osmanlı topraklarındaki petrol kaynakları araştırılmış ve raporlanmıştır. Haritalarda gösterilen bölgeler Dicle ve Fırat havzası ile Irak vilayetleridir:

• Musul ve Kerkük çevresi
• Bağdat vilayeti
• Diyarbakır, Mardin ve Batman Çayı civarı

Raporlar sonucunda padişah, 1898 ve 1902 tarihli iradelerle Musul ve Bağdat vilayetlerindeki petrol sahalarının imtiyazını kendi özel hazinesi olan Hazine-i Hassa'ya devretmiştir. Amaç, kaynakların yabancı şirketlerin eline geçmesini önlemekti.

Bağdat Demiryolu ile ilgili düzeltme: Anadolu demiryolu Konya'ya 1896'da ulaşmış, Bağdat hattı imtiyazı 1903'te verilmiş ve hat ancak 1940'ta tamamlanmıştır. Yani petrol taşımacılığını sağlayan bir hat 1902'de bitmemiştir. Konuya ilişkin belgeler Devlet Arşivleri'nin Osmanlı Döneminde Irak yayınında bulunmaktadır.

Answer 2

Sultan II. Abdülhamid döneminde yapılan çalışmalar sonucunda Dicle ve Fırat nehirleri havzasında petrol tespit edilmiştir. Başmühendis Paul Groskoph tarafından hazırlanan ince detaylı rapor ve haritalarda, 65 farklı noktada petrol bulunduğu belgelenmiştir. Bu tespit edilen yerler arasında Diyarbakır, Mardin, Batman çayı, Musul, Kerkük, Bağdat, Fırat ve Kerkük gibi pek çok nokta yer almaktadır.

Başmühendis Paul Groskoph raporunda, bu petrollerin işletilmesi ve pazarlanması için Bağdat’a uzanan bir demiryoluna ihtiyaç duyulduğunu belirtmiştir. 1889’da inşaatına başlanan ve 1902’de biten demiryolu, petrolün Anadolu’ya taşınmasını sağlamıştır. Ayrıca 18 Kasım 1902’de Yıldız Sarayı’na gönderilen belgede Musul vilayetindeki petrol madenlerinin imtiyazının Hazine-i Hassa’ya verildiği kaydedilmiştir.

Sultan II. Abdülhamid dönemindeki bu petrol çalışmaları ve haritası, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan “Osmanlı Döneminde Irak” isimli kitapta yer almaktadır.