7.8k gösterim

önce düzenledi

Bu soru, Türkçenin temel ses olaylarından biri olan ünlü benzeşmesi kavramını derinlemesine anlamaya yöneliktir. Ünlü benzeşmesi, bir kelimenin içinde yer alan ünlü harflerin belirli kurallar çerçevesinde birbirine uyum sağlaması durumudur. Bu fonetik uyum, kelimelerin telaffuzunu kolaylaştırır ve Türkçenin akıcı yapısını korur. Yanıtınızda, bu dilbilgisel kuralın tanımını yaparken, özellikle büyük ünlü uyumu ve küçük ünlü uyumu gibi alt başlıklarını açıklayarak örneklerle desteklemeniz beklenmektedir. Soru, bu önemli dil kuralının işleyişi ve Türkçedeki rolü hakkında kapsamlı bilgi sunmanızı amaçlamaktadır.

3 Cevap

0 oy

önce düzenledi
 
En İyi Cevap

Canım ben ünlü değilde ünsüz benzeşmesini duydum. Lazım olur diye yazayım.

Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi)

P, ç, t, k, f, h, s, ş harfleri ile biten bir kelimeye c, d, g harfleri ile başlayan bir ek gelirse, ekin başındaki yumuşak harfler sertleşir. Buna göre; c-ç, d-t, g-k olur.

Örnek

  • Kebap-cı...kebapçı
  • Yavaş-ca...yavaşça
  • Ayak-cak...ayakçak
  • Ayak-da...ayakta
  • Yurt-dan...yurttan
  • Ses-deş...sesteş
  • Yap-dı...yaptı
  • Aç-dır...açtır
  • At-gı...atkı
  • Seç-gin...seçkin
  • Çalış-gan...çalışkan
  • Kıs-gaç...kıskaç
  • Kitap-da...kitapta

NOT : Bu kural, sayıların rakamla yazılışlarında da geçerlidir. Buna göre rakamlar okunur ve okunuşu p, ç, t, k, f, h,s, ş harflerinden biriyle biterse, ekler de sertleşir. Buna uyulmazsa yazım yanlışı yapılmış olur. Örnek : Saat 3'de geldim. (Yanlış), Saat 3'te geldim (Doğru)

Özel durumlar

  • Bazı birleşik kelimelerin bu kurala uymadığı görülür : Dikdörtgen, Akciğer...
  • Bazı matematik terimlerinin bu kurala uymadığı görülür: Üçgen, beşgen..
  • -De, da bağlacı, başlı başına bir kelime olduğu için p, ç,t,k,f,h,s,ş harfleriyle biten kelimelerden sonra gelse bile sertleşme kuralına uymaz. Zaten de, da bağlacını -d, -d ekinden ayıran en önemli özelliklerden biri de budur. Örnek: Gitsek de olur, gitmesek de..

Farklı örnekler

  • Sözcük: Kayık, Ek: -cı, Yazılışı: Kayıkçı
  • Sözcük: Piş, Ek: -gin, Yazılışı: Pişkin
  • Sözcük: Ağaç, Ek: -dan, Yazılışı: Ağaçtan
  • Sözcük: Üç, Ek: -de, Yazılışı: Üçte
  • Sözcük: Simit, Ek: -ci, Yazılışı: Simitçi
  • S
0 oy

Canım ben ünlü değilde ünsüz benzeşmesini duydum.Lazım olur diye yazayım.

Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi) [değiştir]

P, ç, t, k, f, h, s, ş harfleri ile biten bir kelimeye c, d, g harfleri ile başlayan bir ek gelirse, ekin başındaki yumuşak harfler sertleşir. Buna göre; c-ç, d-t, g-k olur.
Örnek [değiştir]

Kebap-cı...kebapçı,
Yavaş-ca...yavaşça,
Ayak-cak...ayakçak,
ayak-da...ayakta,
yurt-dan...yurttan,
ses-deş...sesteş,
yap-dı...yaptı,
aç-dır...açtır,
at-gı...atkı,
seç-gin...seçkin,
çalış-gan...çalışkan,
kıs-gaç...kıskaç...
kitap-da kitapta...

NOT : Bu kural, sayıların rakamla yazılışlarında da geçerlidir. Buna göre rakamlar okunur ve okunuşu p, ç, t, k, f, h,s, ş harflerinden biriyle biterse, ekler de sertleşir. Buna uyulmazsa yazım yanlışı yapılmış olur. Örnek : Saat 3'de geldim. (Yanlış), Saat 3'te geldim (Doğru)
Özel durumlar [değiştir]

1. Bazı birleşik kelimelerin bu kurala uymadığı görülür : Dikdörtgen, Akciğer... 2. Bazı matematik terimlerinin bu kurala uymadığı görülür: Üçgen, beşgen.. 3. -De, da bağlacı, başlı başına bir kelime olduğu için p, ç,t,k,f,h,s,ş harfleriyle biten kelimelerden sonra gelse bile sertleşme kuralına uymaz. Zaten de, da bağlacını -d, -d ekinden ayıran en önemli özelliklerden biri de budur. Örnek: Gitsek de olur, gitmesek de..
Farklı örnekler [değiştir]

Sözcük: Ek: Yazılışı:
Kayık -cı Kayıkçı
Piş -gin Pişkin
Ağaç -dan Ağaçtan
Üç -de Üçte
Simit -ci Simitçi
Çorap -ci Çorapçı
Sabah -cı Sabahçı
Dolap -de Dolapta
Taş -gin Taşkın

Kaynak: http://www.msxlabs.org/forum/soru-cevap/275174-unsuz-benzesmesi-nedir-ornek-verir-misiniz.html#ixzz1s6YKydTJ

0 oy
Türkçede oyle bir kural yoktur

İlgili sorular

6 cevap 303 gösterim
29 Ocak 2012 misafir sordu
1 cevap 499 gösterim
2 cevap 73 gösterim
7 Kasım 2012 misafir sordu
1 cevap 87 gösterim
1 cevap 53 gösterim
18 Aralık 2012 misafir sordu
...