Cumhuriyet, hükümet başkanının, kamu tüzel kişiliğini temsil eden bir heyet tarafından belli bir süre için ve belirli yetkilerle seçildiği yönetim biçimidir.
Cumhuriyetin temel özellikleri ve tanımına ilişkin detaylar şunlardır:
- Egemenlik hakkının belli bir kişi veya aileye ait olduğu oligarşi kavramının zıttıdır.
- Türkiye Cumhuriyeti örneğinde olduğu gibi, cumhuriyetle yönetilen ülkelere de cumhuriyet adı verilir.
- Millet tarafından seçilen parlamentoya dayanan ve başında cumhurbaşkanı olan siyasî bir rejim şeklidir.
- Hemen bütün ülkelerde tek ortak yanı, devlet başkanlığı makâmının babadan oğula veya âile yakınlarına mîrâs kalmamasıdır.
- Aristo, cumhûriyeti; “Umûmun menfaatini gözeten halk idâresi” diye târif eder.
- Montesquieu, cumhûriyet rejiminde üç ana kuvvet (yasama, yürütme, yargı) bulunduğunu; bunların birbirine karşı bağımsız ve denetleme esâsına göre işleyen, başında seçimle gelmiş yöneticilerin olduğu siyâsî rejim olarak ifâde etmiştir.
- 1789 yılında Fransa’da gerçekleşen ihtilalle Avrupa’daki zâlim krallık rejimlerine tepki olarak doğmuştur.