101 gösterim
İklim ve Doğa Olayları kategorisinde

3 Cevap

+2 oy

Kabul edilen cevap

Gelgit veya med cezir, bir gök cisminin başka bir gök cismine uyguladığı kütle çekimi nedeniyle her iki cisimde meydana gelen şekil bozulmalarıdır. En çok bilineni, her bir ay gününde Ay ve Güneş'in göreli konumlarındaki değişmeler sonucu kütle çekimlerinde meydana gelen farklılıklar nedeniyle deniz seviyesindeki yükselme ve alçalmalardır.


düzenledi
0 oy

Güneş’in çekim gücüne bağlı olarak okyanuslardaki su seviyesinde meydana gelen yükselme ve alçalmalara gel-git ya da med-cezir denir. Ay Güneş’e göre Dünya’ya daha yakın olduğu için Ay’ın çekim gücü daha fazladır. İşte Ay'ın bu çekim özelliğine bağlı olarak, suyun yükselmesine med veya gel, alçalmasına ise cezir veya git denilmektedir.

Med-cezir olayı, her gün iki defa kabarma, iki defa çekilme şeklinde olur. Gel-git her gün, bir önceki güne göre 50 dakika gecikir. Bu gecikme gel-gitin oluşunu düzenleyen Ay günü (24 saat 50 dakika) ile Güneş günü (24 saat) arasındaki farktan ileri gelir. Gel-git nedeniyle, deniz seviyesinde görülen alçalma ve yükselme arasındaki seviye farkına gel-git genliği denir. Okyanuslarda ve denizlerde bu durum değişiklik gösterir.

Okyanus ortasında 60-80 cm, kenar denizlerde 8-10 m hatta 20 m, iç denizlerde ise 20-30 cm kadardır. Kuvvetli med-cezirin görüldüğü kıyılarda dalga ve akıntılar akarsuların getirdiği maddeleri açıklara doğru taşırlar, nehirlerin ağızları bu şekilde tortullardan temizlenir. Bu yüzden, bu kıyılardaki akarsu ağızları haliç şeklini alır.

Bazı haliçler büyük gemilerin girmesine elverecek kadar derindir. Dünya’nın birçok önemli limanı (Hamburg, Londra vb.) bu gibi haliçlerin sonunda, kıyıdan 100 kilometre daha içeride kurulmuştur. Ülkemizdeki Haliç gel-git sonucunda oluşmamıştır; oluşum bakımından Ria tipi bir kıyıdır.


düzenledi
+1 oy

Gelgit veya med cezir, bir gök cisminin başka bir gök cismine uyguladığı kütle çekimi nedeniyle her iki cisimde meydana gelen şekil bozulmalarıdır. En çok bilineni, Ay ve Güneş'in kütle çekimlerindeki farklılıklar nedeniyle deniz seviyesinde meydana gelen yükselme ve alçalmalardır.

Ay'ın Etkisi: Ay yerküre etrafında dönerken, Dünya'nın Ay'a bakan yüzeyindeki sular Ay tarafından çekilerek yükselir, diğer yerlerde ise alçalır. Bu temel mekanizma günde iki yüksek gelgite neden olur.

Güneş'in Etkisi: Güneş de gelgit olayına etki eder. Bu etki, Ay, Dünya ile Güneş arasındayken az; hepsi bir doğrultudayken çok olur. Gelgit olayı ilk ve ikinci dördün evrelerinde en düşük, yeni ay ve dolunay devrelerinde en büyük değerini alır.

Gelgit olayı her gün aynı saatte olmaz; bir önceki günden 50 dakika daha geç oluşur. Bunun nedeni Dünya ile Ay'ın aynı yönde dönmesidir.


düzenledi

İlgili sorular

2 cevap
39 gösterim 19 Şubat 2013 İklim ve Doğa Olayları kategorisinde alara_money sordu
1 cevap
37 gösterim 4 Mayıs 2014 İklim ve Doğa Olayları kategorisinde union jjjjj sordu
2 cevap
44 gösterim 13 Ocak 2013 İklim ve Doğa Olayları kategorisinde kadirkenan sordu
1 cevap
39 gösterim 11 Aralık 2012 İklim ve Doğa Olayları kategorisinde misafir sordu
2 cevap
189 gösterim 10 Aralık 2012 İklim ve Doğa Olayları kategorisinde alara_money sordu
...